Ο Κάρολος Κουν του Ερρίκου, (Προύσα 13 Σεπτεμβρίου 1908 – Αθήνα 14 Φεβρουαρίου 1987) ήταν κορυφαίος σκηνοθέτης του θεάτρου. Φοίτησε στη Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης και σπούδασε αισθητική στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης.
Showing posts with label Κουν Κάρολος. Show all posts
Showing posts with label Κουν Κάρολος. Show all posts
Monday, February 13, 2017
Thursday, September 12, 2013
Τον Κάρολο Κουν τιμά σήμερα η Google
Ο Κάρολος Κουν υπήρξε ένας πρωτοπόρος του θεάτρου, ο οποίος έως και το τέλος της ζωής του έκανε γνωστό στο ελληνικό κοινό αριστουργήματα της παγκόσμιας δραματολογίας και σύστησε πολλούς ξένους συγγραφείς, ενώ έδωσε άλλη διάσταση στο κλασικό ρεπερτόριο της αρχαιότητας με την σύγχρονη και ουσιαστική ματιά του.
Γεννήθηκε στην Προύσα στις 13 Σεπτεμβρίου 1908. Σπούδασε στη Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης και αισθητική στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το 1929 διορίστηκε καθηγητής αγγλικών στο Κολλέγιο Αθηνών. Η πρώτη του εμφάνιση ως σκηνοθέτη ήταν στο «Τέλος του ταξιδιού» του Σέριφ. Με μαθητές του, από το Κολλέγιο, παρουσίασε έργα του Αριστοφάνη και του Σαίξπηρ. Ίδρυσε τη Λαϊκή Σκηνή (1934-36) και συνεργάστηκε με διάφορους θιάσους (Κατερίνας, Κοτοπούλη, κ.ά.).
Το Θέατρο Τέχνης
Το 1942 ο Κάρολος Κουν ίδρυσε το Θέατρο Τέχνης όπου ανέβασε Ίψεν, Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, Πιραντέλο και μετά την απελευθέρωση για πρώτη φορά στην Ελλάδα Λόρκα, Τένεσι Ουίλιαμς, Μίλερ κ.ά.. Επίσης, το ίδιο έτος (1942) ίδρυσε τη Δραματική Σχολή του θεάτρου του, στην οποία μαθήτευσαν οι σημαντικότεροι σκηνοθέτες και ηθοποιοί της μεταπολεμικής γενιάς.
Συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο
Το 1949 οικονομικές δυσκολίες οδήγησαν στο κλείσιμο του Θεάτρου Τέχνης, το οποίο άνοιξε και πάλι το 1954. Από το 1950 έως το 1953 ο Κάρολος Κουν συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο, σκηνοθετώντας Τσέχοφ («Ο θείος Βάνιας», «Οι τρεις αδερφές»), Πιραντέλο («Ερρίκος Δ΄) κ.α.. Με μαθητές της Δραματικής Σχολής του ο Κουν παρουσίασε τα καινούργια ρεύματα του ξένου μεταπολεμικού θεάτρου όπως Μπρεχτ, Ιονέσκο, Μπέκετ, Πίντερ, Ντάριο Φο, Αραμπάλ κ.ά. ενώ παράλληλα παρουσίασε έργα νέων Ελλήνων συγγραφέων όπως Σεβαστίκογλου, Καμπανέλλη, Κεχαΐδη, Σκούρτη, Αναγνωστάκη και Ευθυμιάδη επιστρέφοντας σε έργα των αρχαίων τραγικών και του Αριστοφάνη.
Μεγάλες διακρίσεις
Το 1984 το ελληνικό κράτος του παραχώρησε έναν χώρο στην Πλάκα, για την ανέγερση του θεάτρου «Κάρολος Κουν».
Ο μεγάλος σκηνοθέτης, τιμήθηκε με το παράσημο Φοίνικα, το Αργυρό Μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο Θεάτρου των Εθνών.
Άφησε την τελευταία του πνοή το βράδυ της 14ης Φεβρουαρίου 1987, την ώρα ακριβώς που θα δινόταν η πρεμιέρα του έργου «Ο ήχος του όπλου» της Λούλας Αναγνωστάκη, που λίγο καιρό πριν είχε αρχίσει να σκηνοθετεί στο «Υπόγειο», του Θεάτρου Τέχνης. Με τη διαθήκη του, που δημοσιεύτηκε λίγες μέρες μετά το θάνατό του, κληροδότησε τον τίτλο Θέατρο Τέχνης στους Γ. Λαζάνη, Μ. Κουγιουμτζή και Γ. Αρμένη με την προτροπή να συνεχίσουν τη συνεργασία τους στο «Θέατρο Τέχνης Κουν».
[ΤΑ ΝΕΑ, 13/9/2013]
Sunday, August 19, 2012
Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ και η Ελλάδα
Ο Κουν, ο Χατζιδάκις, η Παξινού και τα βέτο της χήρας του κορυφαίου θεατρικού δημιουργού
- Του Σπυρου Παγιατακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 19/8/2012
Το παρακάτω δεν είναι κριτική. Είναι παραγγελιά. Ο φίλος –και συνάδελφος– από την Πάτρα Μανώλης Πράτσικας με ώθησε: «Εσύ που ξέρεις από Μπρεχτ, που έκανες και στο θέατρό του, γιατί δεν γράφεις καμιά φορά για την “αποστασιοποίηση”, την “αποξένωση” και τα τέτοια που υποστήριζε ο αναμορφωτής του θεάτρου...». Ηταν όντως πραγματικός αναμορφωτής, «ένας κάθε εκατό χρόνια», όπως τον χαρακτήρισε κι ο κριτικός Κένεθ Τάιναν. Ασε που αυτή την εβδομάδα του Αυγούστου είναι και η 68η επέτειος του θανάτου του. Ας αρχίσω, λοιπόν, από την –τελευταία– νόμιμη γυναίκα του, την ηθοποιό Ελένε Βάιγκελ. Τη γνώρισα όταν φοιτητής στο –Δυτικό τότε– Βερολίνο βρισκόμουν περισσότερες ώρες στο Μπερλίνερ Ανσάμπλ –στο Ανατολικό– που διήυθυνε η Βάιγκελ, παρά στο πανεπιστήμιό μου.
Wednesday, October 5, 2011
Ο άγνωστος Κουν
Η ΑΤΥΠΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΙΚΤΩΡΑ Θ. ΜΕΛΑ
Ο Κάρολος Κουν στις πρόβες για την «Ορέστεια»Κάτω από αυτούς γράφτηκε η μισή ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας και τέχνης. Ομως, η ιστορία δεν γράφεται αποκλειστικά με τα υλικά της νοσταλγίας, αλλά χρειάζονται κι αυτά, γιατί το μέλλον είναι άδηλον και το παρόν θέλει λίγο βαμβάκι για τις πληγές του.
- Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ
- Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 5 Οκτωβρίου 2011
Οι ευκάλυπτοι της Φωκίωνος Νέγρη δεν κόπηκαν, δεν είχαν την τύχη της οδού Κύπρου. Ετσι, η σημερινή Κυψέλη εξακολουθεί να θυμίζει, έστω αμυδρά, μαζί με τις παλιές πολυκατοικίες της και τα εναπομείναντα νεοκλασικά της, κάτι από τις παλαιές ημέρες της.
Ο Κάρολος Κουν στις πρόβες για την «Ορέστεια»Κάτω από αυτούς γράφτηκε η μισή ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας και τέχνης. Ομως, η ιστορία δεν γράφεται αποκλειστικά με τα υλικά της νοσταλγίας, αλλά χρειάζονται κι αυτά, γιατί το μέλλον είναι άδηλον και το παρόν θέλει λίγο βαμβάκι για τις πληγές του.- Η γνωριμία
Φλας μπακ, λοιπόν, στους ευκαλύπτους της Φωκίωνος Νέγρη της 29ης Αυγούστου του 1959, οπότε γίνεται η γνωριμία του Βίκτωρος Θ. Μελά με τον Κάρολο Κουν (1908-1987). Οι πρώτες συστάσεις γίνονται υπό το βάρος ενός διχασμού του θεατρόφιλου κοινού, στο Ηρώδειο: είναι οι «Ορνιθες» του Αριστοφάνη, που «κατέβασε» ο τότε υπουργός Προεδρίας Κωνσταντίνος Τσάτσος, γιατί αποτελούσαν «προσβολή του θρησκευτικού αισθήματος του ελληνικού λαού».
Tuesday, September 6, 2011
«Μου φτάνει ο Ξανθίας!» Ο ΚΑΡΟΛΟΣ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΥΝ
- Του Σάκη Μαλαβάκη
- ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 06 Σεπτεμβρίου 2011
Ιδεαλιστής και αληθινός αναμορφωτής του θεάτρου σύμφωνα με τον Καλλέργη, δημιουργός μιας εποχής για τον Ελύτη, ιερέας μιας μαγικής θρησκείας κατά τον Χατζιδάκι, ο Κάρολος Κουν ήταν πρωτίστως ένας άνθρωπος που μοχθούσε για το θέατρο και υπέφερε από την αγάπη του γι' αυτό. Αυτόν τον άνθρωπο που κρυβόταν πίσω και μέσα στον ιδιοφυή σκηνοθέτη μάς αποκαλύπτει ο νομικός Βίκτωρ Μελάς, φίλος παλιός και συνεργάτης του ως πρόεδρος επί 25 χρόνια της εταιρείας του Θεάτρου Τέχνης.
Στο βιβλίο με τις αναμνήσεις από την πολύχρονη γνωριμία τους παραθέτει δεκάδες άγνωστα στιγμιότυπα της ζωής τού Κουν, από την επεισοδιακή πρεμιέρα των «Ορνίθων» στο Ηρώδειο και το φιάσκο της επίσκεψής του στον τότε πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τσάτσο, ο οποίος δεν θέλησε να εμπλακεί στα ζητήματα της επιχορήγησης του Θεάτρου Τέχνης, ώς τη σύγκρουσή του με τον Χατζιδάκι, τη συνάντησή του με τον Ιονέσκο ή την ξαφνική αρρώστια του όταν επρόκειτο να παρουσιάσει τις «Βάκχες» στις Βρυξέλλες το 1977.
Τη νύχτα της 29 Αυγούστου 1959 μετά την πρώτη παράσταση των «Ορνίθων» στο Ηρώδειο, ο Κουν καθόταν σκεπτικός στο στέκι των συντελεστών του Θεάτρου στη Φωκίωνος Νέγρη.
Ο Μελάς τον παρουσιάζει στενοχωρημένο από τον διχασμό του κοινού, εκνευρισμένο (ίσως) με τον Χατζιδάκι που καθυστέρησε να παραδώσει το τελευταίο μέρος της μουσικής και αποφασισμένο να ξανανεβάσει τους «Ορνιθες» δίχως να αφήσει περιθώρια για κριτική, σοβαρή ή μη. Αργότερα, το 1962, στο παρισινό Φεστιβάλ του Θεάτρου των Εθνών όπου πρωτοανέβασε τους «νέους» «Ορνιθες», ο Κάρολος Κουν, αντί να βρίσκεται επί της υποδοχής όπως ο Τσαρούχης που «φορούσε σμόκιν για την περίσταση και είχε πάρει ύφος πολύ επίσημο», καθόταν ολομόναχος στην πλατεία, καπνίζοντας ακατάπαυστα «με τη μέθοδο που του ήταν προσφιλής, ανάβοντας το νέο τσιγάρο με το προηγούμενο».
Οταν πάλι έφθασε στην Ελλάδα ο κορυφαίος εκπρόσωπος του θεάτρου του παραλόγου Ευγένιος Ιονέσκο για να παρακολουθήσει στο Θέατρο Τέχνης την παράσταση του δικού του έργου «Ο βασιλιάς πεθαίνει», το πρόβλημα του Κουν δεν ήταν η παράσταση καθαυτή αλλά το «μετά». Τι θα κάνανε για να τον περιποιηθούνε; Πού θα τον πηγαίνανε; Ποιοι θα ήταν καλεσμένοι; Ακόμη και το πώς θα καθόντουσαν τον απασχολούσε!
Μέλος εδώ και είκοσι χρόνια του ΔΣ του ΜΙΕΤ, ο Μελάς στέκεται επίσης στους μεγάλους ενδοιασμούς που είχε ο Κουν όταν έπρεπε να αποδεχτεί, με τη χούντα να βρίσκεται στην εξουσία, χρήματα από το Ιδρυμα Φορντ ώστε να μπορέσει να συνεχίσει το έργο του δίχως περιορισμούς. Και σημειώνει πως όσο «αταλάντευτος στη συνέπειά του» ήταν ως σκηνοθέτης, άλλο τόσο ταπεινός ήταν στις σχέσεις του. Είναι χαρακτηριστικό ότι η κρίση με τον Χατζιδάκι και η διαμάχη τους για τη μουσική των «Ορνίθων» που έφτασε ώς τα δικαστήρια δεν επηρέασε τη φιλία τους.
Αφοσιωμένος στην τέχνη του, ο Κουν ήταν διαρκώς αγχωμένος. Ενας άνθρωπος που «ποτέ δεν σταματούσε να δουλεύει, να σκέπτεται, να ξανασκέπτεται και να δημιουργεί». Οι μοναδικές στιγμές ηρεμίας γι' αυτόν ήταν αυτές που περνούσε στη «ζούγκλα» του, μια ταρατσούλα γεμάτη φυτά στο διαμέρισμα του Λυκαβηττού και Σόλωνος γωνία, παρέα με τον Ξανθία, έναν σκύλο δύστροπο και επιθετικό, στον οποίο είχε δώσει το όνομα του δούλου του Διόνυσου στους «Βατράχους». «Εμένα», δήλωνε αφοπλιστικά, «μου φτάνει ο Ξανθίας».
Ρώτησαν κάποτε τον Κουν πώς θα ήθελε να τον θυμούνται μετά τον θάνατό του. Κι εκείνος απάντησε: «Σαν κάποιον που έχει υπάρξει». Το σύντομο αυτό βιβλίο αποδεικνύει πως, όντως, αυτός ο μεγάλος δάσκαλος και δημιουργός άφησε το στίγμα του στη ζωή, ανεπιτήδευτα και κυρίως καθόλου σκηνοθετημένα.
Wednesday, November 12, 2008
Οι κρατικοποιήσεις δεν σώζουν πάντα
* Ακόμα και αν το Θέατρο Τέχνης, υπό τον Διαγόρα Χρονόπουλο, έχει απολέσει τον χαρακτήρα του και η κληρονομιά του Καρόλου Κουν πάει να εξαερωθεί, τι δουλειά έχει το κράτος να παρέμβει στα εσωτερικά του με το δέλεαρ έξτρα χρημάτων; Με αυτή την έννοια κάθε φορά που κάποιοι ανησυχούν για την πορεία ενός ανεξάρτητου καλλιτεχνικού φορέα θα βρίσκουν συμμάχους στον κρατικό μηχανισμό για να τον ελέγξουν; Και ποιος θα κρίνει αν οι ανησυχούντες έχουν το δίκιο με το μέρος τους;
* Ενα ημικρατικό θεάτρο δεν δημιουργείται, προφανώς, με ορίζοντα πέντε ή δέκα χρόνων. Το ΕΚΕΘΕΧ, κατά την ταπεινή μου γνώμη, το μόνο που μπορεί να καταφέρει είναι η επιστροφή στο Θεάτρο Τέχνης μιας σειράς προσωπικοτήτων, που τώρα έχουν απομακρυνθεί πικραμένοι ή οργισμένοι (Βασίλης Παπαβασιλείου, Ρένη Πιττακή κ.ά.). Αντε και το κατάφερε. Αντε και ξαναβρήκε το Θέατρο Τέχνης για κάποια χρόνια τον δρόμο το καλό. Και μετά τι; Θα υπάρχουν εσαεί επιφανείς μαθητές του Κουν, για να τους διαδεχτούν; Προφανώς όχι. Οσο μεγάλος κι αν ήταν ο Κουν, θεϊκή δύναμη πάντως δεν είχε για να δίνει αθανασία στους επιγόνους του. Αρα το κράτος θα διορίζει τους δικούς του εκλεκτούς, που δεν αποκλείεται όχι σχέση με τον Κουν να μην έχουν, αλλά ούτε και με το ίδιο το θέατρο.
Με λίγα λόγια, το Θέατρο Τέχνης ας τραβήξει μόνο του τον δρόμο του. Στραβά ή ίσια. Με διοικητικά μέτρα καλλιτεχνική αναγέννηση δεν γίνεται. Αλλωστε αυτοί που το πονάνε και δεν μπορούν να συνυπάρξουν με τον Διαγόρα Χρονόπουλο, έχουν, δόξα τω Θεώ, πολλούς τρόπους να συνεχίσουν αλλού το έργο τους. Η κληρονομιά του Καρόλου Κουν δεν είναι γκέτο ούτε ταμπέλα.
ΒΕΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 11/11/2008
Tuesday, November 11, 2008
«Κι όμως, ο Κουν είναι αναντικατάστατος»
Το ήθος της μορφής του, η κίνησή του, το πάθος του, ο ρυθμός του, ακόμα και το λαμπύρισμα των ματιών του, όλα αυτά υπάρχουν στην πενηντάλεπτη ταινία του Λάκη Παπαστάθη με την οποία το «Παρασκήνιο» συμμετέχει στο μεγάλο αφιέρωμα του Μουσείου Μπενάκη
«Στους «Βατράχους», όταν η πόλη νιώθει πως της λείπουν οι ποιητές, στέλνει τον Διόνυσο στον κάτω κόσμο για να τους φέρει πίσω. Κάπως έτσι ένιωσα φτιάχνοντας αυτό το φιλμ: ότι επαναφέρω έναν ποιητή του θεάτρου μας», μας λέει ο Λάκης Παπαστάθης για το νέο ντοκιμαντέρ που ετοίμασε, για τον Κάρολο Κουν. Στόχος του, «να επιστρέψουμε στις αρχές και τις αξίες του Θεάτρου Τέχνης».
«Ηθελα να τον ζωντανέψω. Να ξαναδώ το ήθος της μορφής του, την κίνησή του, το πάθος του, τον ρυθμό του, το λαμπύρισμα των ματιών του, τη σοφή σιωπή του». Ολα αυτά τα εξωλεκτικά στοιχεία μπορεί να τα βγάλει μόνο η κινούμενη εικόνα, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη. Θεωρεί λάθος αντιμετώπιση το να μελετάται ένα κινούμενο ντοκουμέντο μόνο από το νόημα των λόγων. Γι' αυτό και το φιλμ δεν διαθέτει ούτε μια φωτογραφία, αλλά είναι ένα πενηντάλεπτο αποκλειστικά κινούμενης εικόνας.
«Θεωρήσαμε χρέος μας, το "Παρασκήνιο" να συμμετάσχει στον εορτασμό με μια εκπομπή. Ενα φιλμ που θα μάζευε λέξη λέξη τον λόγο του και πλάνο πλάνο την εικόνα του», λέει ο Λάκης Παπαστάθης. Και συνεχίζει: «Δεν υπάρχει πιο συμβατικό και ψευδές τσιτάτο από το "ουδείς αναντικατάστατος". Ο Κουν είναι αναντικατάστατος και δεν είναι μόνο η δουλειά του αυτή καθεαυτή αναντικατάστατη, αλλά ο τρόπος που δούλεψε».
Στο ντοκιμαντέρ εμφανίζονται επίσης, με μικρές αλλά ουσιώδεις συνεντεύξεις, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, που μιλούν προσωπικά για τον Κουν και την καθοριστική σημασία που είχε στη δημιουργία του δικού τους έργου. Από την ταινία παρελαύνουν οι μαθητές του αλλά και μικρά αποσπάσματα από διάφορες παραστάσεις και η καθημερινή ζωή του Θεάτρου Τέχνης. «Είναι πολύ συγκινητικό να βλέπεις τον Κουν με τους μαθητές του να τρώνε σε μια ταβέρνα. Να ανακαλύπτεις αυτή την αρχέτυπη σχέση του δασκάλου με τους μαθητές, όπως την ξέρουμε και από την παράδοσή μας», επισημαίνει ο Λάκης Παπαστάθης.
Παρόλο που τον Κουν τον έχουν κινηματογραφήσει διάφοροι από το '35 και μετά, το αρχείο αυτό δεν υπάρχει κάπου οργανωμένο. Ετσι, ένας από τους λόγους που έγινε η εκπομπή, ήταν και η συλλογή αυτού του υλικού. Το σημαντικότερο μέρος προήλθε από το αρχείο του Μίμη Κουγιουμτζή, ο οποίος από το '65 κινηματογραφούσε τον Κουν σε φιλμ, ένα υλικό πολύτιμο για τον πολιτισμό του τόπου μας γενικότερα, εκτιμά ο Λάκης Παπαστάθης. Ο ίδιος, άλλωστε, το γνωρίζει πολύ καλά.
«Πριν πεθάνει ο Μίμης μού το είχε δείξει, γιατί ήθελε να κάνει ένα "Παρασκήνιο". Είναι συγκινητικό γιατί κατά κάποιον τρόπο αυτό που ήθελε να κάνει ο Μίμης τότε, το κάνω εγώ τώρα». Σε αυτόν είναι αφιερωμένο και το φιλμ.
Το αρχείο του Μίμη Κουγιουμτζή βρίσκεται πλέον στα χέρια του Μουσείου Μπενάκη και η καταλογογράφησή του θα γίνει σύντομα. Για το αφιέρωμα αξιοποιήθηκαν, επίσης, ένα μικρό αρχείο που παραχώρησε η ΕΡΤ αλλά και οι κατά καιρούς λήψεις που έκανε το «Παρασκήνιο» από το '76 έως το '86, ανέκδοτο υλικό κυρίως (μικρές συνεντεύξεις στη Σούλα Αλεξανδροπούλου και στον Τέλη Σαμαντά). Επίσης, σημαντική ήταν η συνεισφορά διαφόρων ιδιωτών, όπως του Νίκου Γροσδάνη από τη Θεσσαλονίκη, που συλλέγει φανατικά ό,τι αφορά τον Κουν και κάνει τη δουλειά που θα έκανε ένα όργανωμένο αρχείο που, όπως είναι γνωστό, λείπει από την Ελλάδα.
* Το αφιέρωμα θα προβληθεί και την Τετάρτη από την ΕΤ1, στις 7 μ.μ.
Της ΕΛΕΝΑΣ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 10/11/2008
Monday, November 10, 2008
«Παρασκήνιο» για τον Κάρολο Κουν
 |
Ένα τιμητικό αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν, τον μεγάλο δάσκαλο του ελληνικού θεάτρου, εκατό χρόνια από τη γέννησή του και εικοσιένα από τον θάνατό του, θα παρουσιάσει η εκπομπή «Παρασκήνιο». Οι θεατρόφιλοι σήμερα νιώθουν επιτακτική την ανάγκη - περισσότερο από κάθε άλλη φορά - να θυμηθούν τις αρχές και τις αξίες του Θεάτρου Τέχνης, που ο Κάρολος Κουν δημιούργησε. Στις σαράντα δύο κινούμενες εικόνες που ανθολογούνται, βλέπουμε το ήθος της μορφής του, το πάθος του για την τέχνη και τη σοφία του. Τον παρακολουθούμε στο σπίτι του, στη σχολή με τους μαθητές του, στις πρόβες στην Επίδαυρο, στο υπόγειο θέατρο της στοάς Ορφέως. Οι περισσότερες κινούμενες εικόνες είναι από τα τελευταία 25 χρόνια της ζωής του και ένα σημαντικό μέρος από αυτές γυρίστηκαν από τον Μίμη Κουγιουμτζή. Παρουσιάζονται επίσης συνεντεύξεις αρχείου, των Γιάννη Τσαρούχη, Μάνου Χατζιδάκι και Ιάκωβου Καμπανέλη (Τετάρτη, 12/11/2008, ΕΤ-1, 19.00)
.
.
Sunday, November 2, 2008
Ο αιώνας του Καρόλου Κουν
Αφιέρωμα του «Παρασκηνίου» στον κορυφαίο θεατράνθρωπο με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΑΦΕΡΜΟΥ, Το ΒΗΜΑ, 02/11/2008
Σκόρπια πλάνα του Καρόλου Κουν, ένα απόσταγμα της πνευματικής παρουσίας του, παρουσιάζει το «Παρασκήνιο» (η τριαντάχρονη εκπομπή της ΕΤ1) σε σκηνοθεσία Λάκη Παπαστάθη, που θα προβληθεί στο Μουσείο Μπενάκη της Οδού Πειραιώς στο πλαίσιο του αφιερώματος του μουσείου για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του. «Κάρολος Κουν - 24 κινούμενες εικόνες»: Η ουσία της αντίληψής του για τη θεατρική «ποίηση», για τον ηθοποιό, για τη διδασκαλία, με τα δικά του λόγια, έξω από εξαντλητικές αναλύσεις.
Ο Χατζιδάκις εξομολογείται ότι τον έκοψε από τη Δραματική Σχολή και τον ώθησε να στραφεί στη μουσική. Ο Τσαρούχης κινηματογραφείται στο σπίτι του (την κάμερα κρατάει ο Διονύσης Φωτόπουλος και ύστερα η Λίλη Πεζανού), ενώ ζωγραφίζει το πορτρέτο του Κουν - λίγους μήνες μετά τον θάνατό του. Θυμάται την πρώτη συνεργασία τους, το 1934 στην «Ερωφίλη»: «Κάνε μου τα σκηνικά και θα δω πώς θα κάνω τη σκηνοθεσία. Είναι ένα ανώτερο επίπεδο θεάτρου αυτό».
Στο λιτό διαμέρισμά του, γωνία Σόλωνος και Λυκαβηττού, ο Παντελής Βούλγαρης χειρίζεται την κάμερα, ενώ η Σούλα Αλεξανδροπούλου τού παίρνει συνέντευξη: «Η πρόβα μας δεν γίνεται διδακτικά ούτε έχω προετοιμασμένο το τι θα κάνω. Αυθόρμητα σχηματίζονται εκεί πέρα, εμπειρικά (...). Κατά 99% οι σκηνές βγαίνουν πολύ διαφορετικά απ' ό,τι τις φαντάζομαι, γιατί αυτό που φαντάστηκα είναι πολύ λίγο. Γιατί δεν αρχίζει να λειτουργεί (...) το υποσυνείδητο που θα λαμπιρίσει εκείνη τη στιγμή (...). Ενα χέρι που θα σηκωθεί, μια φωνή που θα ακουστεί, ένας ήχος που θα μπει στη μέση: όλα αυτά είναι που θα δημιουργήσουν το σύνολο των καταστάσεων που θα κάνουν το μυαλό μας και τη φαντασία μας (...) να απλωθεί».
Γι' αυτό επέμενε όλοι οι εκτελεστές - ακόμη και ο μουσικός - να βρίσκονται στις πρόβες. «Είναι μια ατμόσφαιρα όπου γίνεται μια λειτουργία. (...) Ο ηθοποιός δεν ξέρει τι θα πει (...) πρέπει ξαφνικά να βγει από μέσα του (...) δεν πρέπει να είναι σχεδιασμένο από τα πριν. Διότι εκείνο που είναι σχεδιασμένο μέσα στο μυαλό μας είναι λίγο, ενώ αυτό που θα βγει εκείνη τη στιγμή, αυθόρμητα, μπορεί να είναι ξαφνικά φως ολόκληρο».
Πρόβες από τις «Τρωαδίτισσες»: «Το κάνεις λίγο μελό... Δεν πρέπει να έχει τελείες». Εικόνες από παλαιότερο «Παρασκήνιο» (1976), όπου ο Κουν εξηγεί: «Το θέατρο είναι κάτι ζωντανό, κάτι που δημιουργείται, κάτι που αλλάζει όλη την ώρα. Πας να βάλεις ακαδημαϊκή παιδεία; Είναι ο θάνατος του θεάτρου». Στον ηθοποιό «πρέπει να δοθούν κεντρίσματα, αλλά όχι ένα υλικό που θα πρέπει να μαθαίνει (...). Λένε, αν δεν έχεις απολυτήριο Λυκείου, δεν μπορείς να πας στο θέατρο. Πώς αποστερείς τον τόπο από ένα τόσο ζωντανό, έμψυχο υλικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και να γίνει δημιουργικό και πολύ πιο μορφωμένο από όλα τα άλλα βουτυρόπαιδα που έχουν την ευκαιρία να σπουδάσουν και να γίνουν κάτι;». Οπως και ο Τσαρούχης, ο Κουν εξέφρασε την «ελληνικότητα», κάνοντας μυθικούς τους λαϊκούς ανθρώπους.
«Η τραγωδία είναι μια μορφή θεάτρου ηχητική και πλαστική μαζί» παρατηρεί αλλού. Χωρίς ήχο, τον παρακολουθούμε στην Επίδαυρο εν ώρα διδασκαλίας της κίνησης για τον χορό στους «Ορνιθες». Αλλού τον βλέπουμε να καθοδηγεί, σχεδόν να χορεύει επί σκηνής, φορώντας φανελάκι καλοκαιρινό. «Ενα στοιχείο που με εμπνέει στο αρχαίο θέατρο είναι η τελετουργικότητα των πραγμάτων. Αφανίζει τις μικρολεπτομέρειες... Δεν υπάρχουν μικρολεπτομέρειες της ζωής, δεν υπάρχει το μικρό δάκρυ». Πλάνα μιας εκπομπής του Δημήτρη Μαρωνίτη. Ο Κουν εξομολογείται: «Οσο περνούν τα χρόνια, φράσεις από αρχαία κείμενα όλο και περισσότερο διεισδύουν μέσα στις σκέψεις μου... Σκέψεις οι οποίες μπορεί να είναι πιο αιώνιες και να με διαφωτίζουν περισσότερο γύρω από τους νόμους της ζωής».
Το εν λόγω «Παρασκήνιο» δεν ξεχνάει τη συνεισφορά του Καρόλου Κουν στο σύγχρονο θέατρο (Ιψεν, Στρίντμπεργκ, Γκόρκι, Πιραντέλο, Μίλερ, Τσέχοφ, Λόρκα, Μπρεχτ, Ντε Φίλιπο, Ιονέσκο). Ο Καμπανέλης παρατηρεί: «Βλέποντας τον Κουν να διδάσκει έργα σου, ανακάλυπτες πράγματα που είχαν λειτουργήσει στο υποσυνείδητό σου και αυτός τα έφερνε σε μια σκηνική παρουσία. Δηλαδή συνειδητοποιούσαμε αυτό που αναζητούσαμε».
Monday, October 27, 2008
Μισός αιώνας Θέατρο Κουν
«Κάρολος Κουν - Οι παραστάσεις». Επιμέλεια: Πλ. Μαυρομούστακος. Έκδοση: Μουσείο Μπενάκη (2008). Σελ. 490, τιμή €30.
«Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Δεν κάνουμε θέατρο για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί κι όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός στον τόπο μας». Με αυτά τα λόγια του ίδιου του μεγάλου θεατρανθρώπου ξεκινά το βιβλίο «Κάρολος Κουν - Οι παραστάσεις», που κυκλοφόρησε στο πλαίσιο του εορτασμού για τα εκατό χρόνια από τη γέννησή του και παράλληλα με την έκθεση-αφιέρωμα σ’ εκείνον και το Θέατρο Τέχνης που φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη (εως 16/11).
Πρόκειται για την ενδελεχή παραστασιογραφία του μεγάλου Ελληνα σκηνοθέτη, με υλικό από όλες τις παραστάσεις από την πρώτη έως την τελευταία, που «χρωστάμε» στον Πλάτωνα
Μαυρομούστακο, που επιμελήθηκε την επιστημονική επιμέλεια της έκδοσης. Μεγάλη ήταν και η συμβολή της Γεωργίας Σιδέρη, ψυχής του Θεάτρου Τέχνης τα τελευταία είκοσι χρόνια, που είχε την ευθύνη της συλλογής και της επιμέλειας του υλικού από το αρχείο του θεάτρου. Ενα βιβλίο-ντοκουμέντο, το οποίο μέσα από την ιστορία του Θεάτρου Τέχνης και του Καρόλου Κουν μάς δίνει πολύτιμες πληροφορίες για την πολιτιστική ζωή της χώρας από το 1930 ως το 1987, χρονιά που έπεσε η αυλαία της ζωής του Κουν.
Πιο συγκεκριμένα, στο βιβλίο οι παραστάσεις του Καρόλου Κουν είναι χωρισμένες σε τέσσερις ενότητες: α) 1930-1942 Κολλέγιο Αθηνών, Λαϊκή Σκηνή, Θίασος Κοτοπούλη, Θίασος Κατερίνας, β) 1942-1950 Θέατρο Τέχνης, γ) 1950-1954 Εθνικό Θέατρο, Θίασος Αδαμάντιου Λεμού, Θίασος Κατερίνας, Θίασος Βασίλη Διαμαντόπουλου, δ) 1954-1987 Θέατρο Τέχνης.
Σε κάθε ενότητα παρουσιάζεται η καταγραφή των παραστάσεων ανά θεατρική περίοδο, η κριτικογραφία, ο τόπος και η ημερομηνία της πρεμιέρας.
Κάθε περίοδος συνοδεύεται και από συνοπτική παρουσίασή της, στην οποία αναφέρονται επαναλήψεις, περιοδείες και, ειδικά στις περιόδους που αφορούν το Θέατρο Τέχνης, καταγραφές άλλων δραστηριοτήτων του και σκηνοθεσιών βασικών συνεργατών του Καρόλου Κουν (Χατζημάρκου, Λαζάνη, Κουγιουμτζή, Αρμένη).
Η έκδοση περιλαμβάνει ακόμη συμπληρωματικούς καταλόγους και ευρετήρια προκειμένου να δοθεί μια κατά το δυνατόν πλήρης εικόνα της τεράστιας συμβολής του Καρόλου Κουν στο ελληνικό θέατρο, αλλά και πλούσιο φωτογραφικό υλικό που εικονογραφεί τις παραστάσεις.
Πρόκειται για την ενδελεχή παραστασιογραφία του μεγάλου Ελληνα σκηνοθέτη, με υλικό από όλες τις παραστάσεις από την πρώτη έως την τελευταία, που «χρωστάμε» στον Πλάτωνα
Μαυρομούστακο, που επιμελήθηκε την επιστημονική επιμέλεια της έκδοσης. Μεγάλη ήταν και η συμβολή της Γεωργίας Σιδέρη, ψυχής του Θεάτρου Τέχνης τα τελευταία είκοσι χρόνια, που είχε την ευθύνη της συλλογής και της επιμέλειας του υλικού από το αρχείο του θεάτρου. Ενα βιβλίο-ντοκουμέντο, το οποίο μέσα από την ιστορία του Θεάτρου Τέχνης και του Καρόλου Κουν μάς δίνει πολύτιμες πληροφορίες για την πολιτιστική ζωή της χώρας από το 1930 ως το 1987, χρονιά που έπεσε η αυλαία της ζωής του Κουν.
Πιο συγκεκριμένα, στο βιβλίο οι παραστάσεις του Καρόλου Κουν είναι χωρισμένες σε τέσσερις ενότητες: α) 1930-1942 Κολλέγιο Αθηνών, Λαϊκή Σκηνή, Θίασος Κοτοπούλη, Θίασος Κατερίνας, β) 1942-1950 Θέατρο Τέχνης, γ) 1950-1954 Εθνικό Θέατρο, Θίασος Αδαμάντιου Λεμού, Θίασος Κατερίνας, Θίασος Βασίλη Διαμαντόπουλου, δ) 1954-1987 Θέατρο Τέχνης.
Σε κάθε ενότητα παρουσιάζεται η καταγραφή των παραστάσεων ανά θεατρική περίοδο, η κριτικογραφία, ο τόπος και η ημερομηνία της πρεμιέρας.
Κάθε περίοδος συνοδεύεται και από συνοπτική παρουσίασή της, στην οποία αναφέρονται επαναλήψεις, περιοδείες και, ειδικά στις περιόδους που αφορούν το Θέατρο Τέχνης, καταγραφές άλλων δραστηριοτήτων του και σκηνοθεσιών βασικών συνεργατών του Καρόλου Κουν (Χατζημάρκου, Λαζάνη, Κουγιουμτζή, Αρμένη).
Η έκδοση περιλαμβάνει ακόμη συμπληρωματικούς καταλόγους και ευρετήρια προκειμένου να δοθεί μια κατά το δυνατόν πλήρης εικόνα της τεράστιας συμβολής του Καρόλου Κουν στο ελληνικό θέατρο, αλλά και πλούσιο φωτογραφικό υλικό που εικονογραφεί τις παραστάσεις.
Saturday, October 4, 2008
ΚΑΡΟΛΟΣ ΚΟΥΝ: Ο καινοτόμος του ελληνικού θεάτρου - 55χρονη δημιουργία
 |
Εκείνο που όφειλε αλλά δεν έπραξε η επίσημη πολιτεία - δηλαδή να κηρύξει το 2008 «έτος Κουν» και να τιμήσει, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, τον αληθινά μεγάλο σκηνοθέτη, δάσκαλο του ελληνικού θεάτρου στον 20ό αιώνα, ιδρυτή του «Θεάτρου Τέχνης», Κάρολο Κουν - το έπραξε το Μουσείο Μπενάκη, με τη συμβολή του «Θεάτρου Τέχνης», καλλιτεχνών - συνεργατών του και μελετητών του έργου του. Το έπραξε, οργανώνοντας ένα μεγάλο αφιέρωμα (κτίριο οδού Πειραιώς 138), που περιλαμβάνει μια πανέμορφη έκθεση (διάρκεια μέχρι τις 11 Νοέμβρη), συναυλίες, θεατρόμορφες εκδηλώσεις, προβολές κινηματογραφημένων παραστάσεων του Κουν, τηλεοπτικά «πορτρέτα» του και διαλέξεις θεατρολόγων. Στο πλαίσιο του αφιερώματος εκδόθηκε και μια πολύτιμη - όχι μόνον για την ιστοριογράφηση και αποτίμηση της προσφοράς του «Θεάτρου Τέχνης», αλλά και για γενικότερη ιστοριογράφηση του ελληνικού θεάτρου τα τελευταία 70 χρόνια του 20ού αιώνα - πολύχρονου και συλλογικού μόχθου έρευνα θεατρολόγων, με επικεφαλής τον καθηγητή Θεατρολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πλάτωνα Μαυρομούστακο, με τίτλο «Κάρολος Κουν - Οι παραστάσεις» (490 σελίδες).
Όσοι «ανατράφηκαν» - λίγο πολύ - θεατρικά με το «Θέατρο Τέχνης» περιηγούμενοι στην έκθεση που έστησε η σκηνογράφος Λίλη Πεζανού θα συγκινηθούν. Θα ευφρανθεί η ψυχή, η όραση, η ακοή τους. Θα νιώσουν σα να ξαναβρίσκονται στο «Υπόγειο» και ξαναβλέπουν κάποια από τις παραστάσεις «διά χειρός» Κουν. Σαν να μυρίζουν πάλι το τσιγάρο του και να κρυφακούν πάλι τη σιγανή φωνή του, όπως τότε που τύχαινε να μείνει ανοιχτή η πόρτα του μικροσκοπικού, μισοσκότεινου γραφείου του, στα αριστερά του φουαγιέ του «Υπογείου». Σαν να «ζωντανεύει» κι ο Τσαρούχης πίσω από θαυμαστά κοστούμια που έφτιαχνε φτωχικά υφάσματα, ακόμα και από λινάτσες. Οσοι προτιμώντας τον ακαδημαϊσμό (δραματουργικό και σκηνικό) και γενικώς την αισθητική του εμπορικού αστικού θεάτρου, υποτιμούσαν, επέκριναν, ακόμα και πολεμούσαν το δραματουργικό και αισθητικό προσανατολισμό του «Θεάτρου Τέχνης», βλέποντας προσεκτικά την έκθεση, ίσως αλλάξουν γνώμη... Οι νεολαίοι επισκέπτες της έκθεσης, που - φυσικό επόμενο - δεν έχουν δει καμιά παράσταση του Κουν, αλλά ενδεχομένως έχουν δει κάποιες από τις λεγόμενες «μεταμοντέρνες» και «εκσυγχρονιστικές» ελληνικές και ξένες παραστάσεις, θα αποκτήσουν μια στοιχειώδη, έστω, γνώση για την τεράστια σε ποσότητα και ποιότητα, για την ουσιαστικά μοντέρνα, ουσιαστικά εκσυγχρονιστική, ουσιαστικά προοδευτική και κοινωνικά ωφέλιμη 55χρονη δημιουργία του Κουν.
- «Γεύση» από την έκθεση
 |
Ανηφορίζοντας το διάδρομο προς το 2ο όροφο του μουσείου, το πρώτο έκθεμα που αντικρίζεις είναι δυο μεγάλα «κουτιά» (από ξύλο και κανναβάτσο). Στο ένα μεταφέρονταν σκηνικά αντικείμενα του Τσαρούχη για τη διεθνή περιοδεία των «Περσών» (1965 - 1966, Παρίσι, Λονδίνο, Βαρσοβία, ΕΣΣΔ). Στο άλλο σκηνικά αντικείμενα του Γιάννη Μόραλη για την παρουσίαση του «Οιδίποδα τύραννου» στο Λονδίνο (1969). Προχωρώντας το διάδρομο, δεν ξέρεις ποια από τις δεκάδες αφίσες παραστάσεων του «Θ.Τ.» να θαυμάσεις για την πρωτότυπη και πρωτοπόρα, για την εποχή τους, εικαστική αισθητική τους. Φθάνεις στον προθάλαμο της μεγάλης αίθουσας. Δεξιά κυριαρχούν επιβλητικές μαυρόασπρες φωτογραφίες του Κουν, σε διάφορες ηλικίες. Στο μέσον, εκτίθεται η μακέτα του «Υπογείου». Και γυρίζοντας το κεφάλι αριστερά σε συνεπαίρνουν τα χρώματα των εκθεμάτων. Την προσωπογραφία του Κουν από τον Γ. Μόραλη. Μα προπάντων από τα πανέμορφα, πολύχρωμα, παιγνιώδους διάθεσης και λαϊκού «νάιφ», μικροσκοπικά σχέδια κοστουμιών και οι μικρές μακέτες σκηνικών (Τσαρούχης, Μόραλης, Στεφανέλλης, Βασιλείου κ.ά.).
Μπαίνεις στον κυρίως εκθεσιακό χώρο και, ω του «θαύματος»... Θαρρείς πως βρίσκεσαι σε αίθουσα θεάτρου. Στα πλάγια (αριστερά και δεξιά) υπέροχα κοστούμια, μάσκες, σκηνικά αντικείμενα (του Τσαρούχη, πολλά του Διονύση Φωτόπουλου, του Μόραλη, της Παπαντωνίου, του Χαρατσίδη, κ.ά.). Μπροστά, ως «επί σκηνής», είναι τοποθετημένο το απέριττα πανέμορφο, «αέρινο» σκηνικό του Τσαρούχη για τους «Ορνιθες». Από την οροφή δεξιά και αριστερά - ως «προβολείς» - κρέμονται μεγάλες οθόνες, όπου προβάλλονται φωτογραφίες και αποσπάσματα κάποιων σπουδαίων παραστάσεων του Κουν. Απομένει να καθίσει ο επισκέπτης σε κάποιο από τα καθίσματα που είναι τοποθετημένα στο κέντρο της αίθουσας, για να νιώσει βαθύτερα την εκπληκτική ωραιότητα και την καινοτόμο ιδιοφυία των «φτωχού θεάτρου» σκηνικών συλλήψεων του Κουν, αλλά και τη «θεατρικότητα» της έκθεσης.
- «Γεννήτορας» πολλών εκατοντάδων καλλιτεχνών
 |
Στις 300 ανέρχονται οι σκηνοθεσίες του Κ. Κουν. Μόνον οι παραστάσεις του (σχολικές, ημιεπαγγελματικές και επαγγελματικές), από το 1930 μέχρι το 1942 ανέρχονται σε 45, αριθμός που αρκεί για όλη τη ζωή ενός σκηνοθέτη. Σε 730 ανέρχονται οι ηθοποιοί - «μαθητές» του (στη σχολή και στη σκηνή του «Θ.Τ.»). Σε 160 οι καλλιτεχνικοί συνεργάτες των παραστάσεών του. Ουκ ολίγοι είναι εκείνοι που με τη διδαχή και την παρότρυνση του Κουν έγιναν σπουδαίοι καλλιτέχνες: Πρωταγωνιστές, θεατρικοί συγγραφείς, μεταφραστές, σκηνοθέτες, συνθέτες του θεάτρου. Και έγιναν, με το αδιάλειπτο, καθημερινό καλλιτεχνικό παράδειγμά του, με τη μεγάλη μόρφωσή του, τη γλωσσομάθειά του, την ανήσυχη σκέψη του, τη ριζοσπαστική αντίληψή του. Και με τον λιτό, σεμνό, ταγμένο στο θέατρο, τρόπο της ζωής του, που τους έπεισε για εκείνο που τόνιζε, ιδρύοντας το 1942, καταμεσής της εφιαλτικής Κατοχής, το «Θέατρο Τέχνης» (στο οποίο μετείχαν ΕΑΜίτες): «(...) Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Δεν κάνουμε θέατρο για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί, κι όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός στον τόπο μας».
Μια προσεκτική ανάγνωση των στοιχείων (των έργων και των καλλιτεχνών που επέλεγε ο Κουν, από την αρχή της ενασχόλησής του με το θέατρο) που παρέχει η έκδοση «Κάρολος Κουν - Οι παραστάσεις» επαληθεύει το παραπάνω βαθύτατα προοδευτικό ιδεολογοαισθητικό «πιστεύω» του Κουν.
 Ντίμης Αργυρόπουλος |
Ο Κουν, τελειώνοντας τη «Ροβέρτιο Σχολή» της Κωνσταντινούπολης, το 1927 πάει στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης και σπουδάζει Αισθητική. Το 1929 έρχεται στην Ελλάδα και προσλαμβάνεται σαν καθηγητής των Αγγλικών στο Κολέγιο Αθηνών. Αντί ενός ρουτινιέρικου μαθήματος, ωθεί τους μαθητές να γράφουν διαλόγους. Αυτή ήταν η αρχή απ' όπου ξεπήδησαν σκετσάκια και άλλα έργα που έγραφαν οι μαθητές, παρασύροντας και καθηγητές τους, αλλά και οι ερασιτεχνικές παραστάσεις των μαθητών, με τη σκηνοθετική καθοδήγηση του δασκάλου τους. Μεταξύ των πολλών έργων, που ανέβασε στα 1930 - 1932 η ερασιτεχνική ομάδα του σχολείου, ήταν και έργα που έγραψε ο Κουν. Ιδιαιτέρως, όμως, αξίζει να σημειώσουμε ότι με την ερασιτεχνική σχολικά ομάδα στα χρόνια 1931 - 1936, μεταξύ άλλων έργων ανέβασε τους αριστοφανικούς «Ορνιθες» και «Βατράχους», τον «Στάθη» (ανωνύμου), το «Να ζει το Μεσολόγγι» του Ρώτα, τον ευριπιδικό «Κύκλωπα». Μεταξύ των μαθητών του - μελών της ερασιτεχνικής μαθητικής ομάδας ήταν και οι Δημήτρης Χορν και Αλέξης Σολομός.
- Η πρωτοπόρα «Λαϊκή Σκηνή»
Η μεγάλη εντύπωση που προκαλούν οι ερασιτεχνικές παραστάσεις του σχολείου ωθούν τον Κουν, παράλληλα με το δασκαλίκι (για το βιοπορισμό του), να δημιουργήσει το 1933 τη «Λαϊκή Σκηνή» και να ανεβάσει, με ενήλικους, αριστερούς - αργότερα κομμουνιστές ερασιτέχνες (οι οποίοι αργότερα έγιναν οι πρώτοι μαθητές της «σχολής» που δημιούργησε στα πλαίσια της «Λαϊκής Σκηνής» και έπειτα ηθοποιοί του «Θ.Τ.»), την «Ερωφίλη» του Χορτάτση και το 1934 την ευριπιδική «Αλκηστη». Δύο παραστάσεις μεγάλης σημασίας για την εξέλιξη του θεάτρου μας, που με το λαϊκό χαρακτήρα τους εξέφραζαν τις ιδέες και την αισθητική εκείνων των διανοουμένων και καλλιτεχνών που έναντι των «εισαγόμενων» ρευμάτων του δυτικοευρωπαϊκού πολιτισμού αντιπαρέθεταν και υπεράσπιζαν την «ταυτότητα» του ελληνικού πολιτισμού. Παραστάσεις, που «θεμελίωσαν» τον ιδεολογοαισθητικό προσανατολισμό του Κουν, τον οποίο διαμόρφωσε πλήρως με το «Θ.Τ.», προσανατολισμός που αποκλήθηκε «λαϊκός εξπρεσιονισμός». Με τη «Λαϊκή Σκηνή», μέχρι το 1936, ανεβάζει τον αριστοφανικό «Πλούτο», το μολιερικό «Κατά φαντασίαν ασθενή», το γκογκολικά «Παντρολογήματα». Ακολουθούν παραστάσεις στο Κολέγιο Αθηνών (Σαίξπηρ και Αριστοφάνης). Το 1939, με το «Θεατρικό Ομιλο Κ. Κουν» και με σύμπραξη του Ελληνικού Ωδείου και του φιλολογικού συλλόγου «Ασκραίος» ανεβάζει τον τσεχοφικό «Βυσσινόκηπο». Μια παράσταση, επίσης, σημαντική, γιατί με αυτήν προεισήγαγε στο ελληνικό θέατρο τη μέθοδο Στανισλάφσκι.
 Λεωνίδας Κουργιαντάκης |
Περιζήτητος πια από τους καταξιωμένους θιάσους, ο Κουν το 1939 σκηνοθετεί στο θίασο της Κατερίνας Ανδρεάδη την ιψενική «Εντα Γκάμπλερ». Στα χρόνια 1939 - 1941 σκηνοθετεί πολλά ξένα και ελληνικά έργα στο θίασο της μεγάλης Μαρίκας Κοτοπούλη (μεταξύ άλλων και τη σοφόκλεια «Ηλέκτρα», στη μετάφραση του δημοτικιστή Α. Μελαχρινού). Στα 1941 - 1942 ξανασυνεργάζεται με την Κατερίνα.
- Το μεγάλο «άλμα»
Τον Ιούνη του 1942, οι προβληματισμοί και οι μακρόχρονες συζητήσεις που έκανε με παλιούς μαθητές του στη «Λαϊκή Σκηνή», νεότερους στη σχολή του και νέους ηθοποιούς - συνεργάτες σε επαγγελματικές παραστάσεις του, καταλήγουν στη δημιουργία του «Θεάτρου Τέχνης». Φράγκο ...μηδέν. Ολοι τους. Κι όμως ομόφωνα αποφασίζουν: Αυτό το θέατρο «δε θα είχε λόγο ύπαρξης, αν δε διέφερε απόλυτα απ' τα υπάρχοντα θέατρα (...) Με απόλυτη πίστη, απόλυτη θυσία», στην «υψηλά διανοητική ευχαρίστηση» που προσφέρει η θεατρική δημιουργία, «πρέπει να ξεφύγουμε από κάθε μαρασμό, δυσπιστία, άρνηση, εγωκεντρισμό, για να βοηθήσουμε να ξεπεταχτεί ο μικρός θεός που ο καθένας κρύβει μέσα του. Πριν από κάθε άλλο χρειαζόμαστε πίστη σε κάτι έξω από μας, μεγαλύτερο από μας (...) Για μια πιο πλούσια, πιο βαθιά, πιο ολοκληρωμένη ζωή, μια ανάταση του εαυτού μας, μια πιο πλατιά κατανόηση των γύρω μας μέσα από την τέχνη, το θέατρο». Ολοι τους ήξεραν και πίστευαν ότι το τότε υπάρχον θέατρο «με το φτηνό βεντετισμό από τη μια μεριά και τον επιχειρηματία από την άλλη», δεν μπορούσε να «ξυπνήσει» στο κοινό «κάτι ανώτερο» και στον καλλιτέχνη «να αγαπά, να σέβεται τη δουλειά του. Να νιώσει το βάρος της αποστολής του».
 |
Ετσι αρχίζει η μεγάλη «περιπέτεια» του «Θεάτρου Τέχνης», που με το ρεπερτόριο και την αισθητική του, υπήρξε επί τέσσερις δεκαετίες η πρωτοπορία του ελληνικού θεάτρου. Η δεύτερη - στην ιστορία του μετεπαναστατικού και νεοελληνικού θεάτρου - πραγματικά μεγάλη, και το κυριότερο: προοδευτικής κατεύθυνσης (με τα έργα, τους συνεργάτες και ερμηνευτές) «σχολή» της ελληνικής σκηνικής τέχνης, τέχνης καθ' όλα σπουδαίας. «Σχολή» που έμελλε να γίνει - και να μείνει ακατανίκητο μέχρι το θάνατο του Κουν - το «αντίπαλον δέος»... της άλλης μεγάλης «σχολής», του Εθνικού Θεάτρου. Αν και χωρίς δική του στέγη, το «Θ.Τ.» ξεκινώντας με την ιψενική «Αγριόπαπια» (Οκτώβρης 1942, θέατρο Αλίκης), πηγαίνοντας κόντρα στη γερμανική κατοχή, στην πείνα, στους καθημερινούς κινδύνους που αντιμετώπιζαν οι συνεργάτες και ηθοποιοί του (εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι εκτός από ΕΑΜίτες, αρκετοί ήταν μέλη του παράνομου ΚΚΕ και κάποιοι στα εμφυλιακά και μετεμφυλιακά χρόνια διώχθηκαν, φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν, ή βρέθηκαν στην πολιτική προσφυγιά), μέχρι το 1950 ανέβασε πολλά κλασικά και σύγχρονα έργα (ξένα και ελληνικά), σε σπουδαίες σκηνοθεσίες του Κουν και ανάδειξη πολλών σημαντικών Ελλήνων μεταφραστών, συγγραφέων, ηθοποιών, σκηνογράφων.
Από το 1949 έως το 1954 ο Κουν σκηνοθετεί σε διάφορους σημαντικούς θιάσους, αλλά και στο Εθνικό Θέατρο, στο οποίο μεταξύ άλλων κλασικών έργων ανέβασε το περίφημο έργο του - αριστερού τότε - διάσημου Αμερικανού συγγραφέα Τζων Στάινμπεκ «Ανθρωποι και ποντίκια», με πρωταγωνιστές τους Βασίλη Διαμαντόπουλο και Θάνο Κωτσόπουλο, ο οποίος έλεγε ότι η παράσταση αυτή, υπό την καθοδήγηση του Κουν υπήρξε πολύ μεγάλος και ευτυχής «σταθμός» στην ερμηνευτική καριέρα του.
 |
Και φθάνουμε στα 1954. Επιτέλους, οι άνθρωποι του «Θεάτρου Τέχνης» αποχτούν, φτιάχνοντάς την οι ίδιοι - δουλεύοντας σαν εργάτες, τη δική τους στέγη, το γνωστό «Υπόγειο». Μια μικρή σκηνή, κάτω από τα θεμέλια της στοάς «Ορφέως», που για πρώτη φορά στα χρονικά των ελληνικών θεατρικών αιθουσών διαμορφώνεται ως κυκλική σκηνή. Μια τρίπλευρη για τους θεατές σκηνούλα, που για 33 ακόμα χρόνια (μέχρι το 1987), θαυματούργησε θεατρικά, ακόμα και κόντρα στην Απριλιανή δικτατορία. Θαυματούργησε γιατί αρχή του «Θ.Τ.» ήταν: «Πρέπει να πιστεύουμε σε θαύματα για να γίνουν θαύματα».
Αριστούλα ΕΛΛΗΝΟΥΔΗ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 5 Οχτώβρη 2008
Απαραίτητη η επίσκεψη μικρών και μεγάλων στην Εκθεση - Αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν, Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς
Tης Eλενης Mπιστικα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Σάββατο, 4 Oκτωβρίου 2008
Ως τις 16 Νοεμβρίου συνεχίζεται η Εκθεση - Αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν, στο Μουσείο Μπενάκη, κτίριο Οδού Πειραιώς, την οποία διοργάνωσαν από κοινού το Μουσείο Μπενάκη, το Θέατρο Τέχνης και το Πολιτιστικό Ιδρυμα Τραπέζης Κύπρου με αποκλειστικό χορηγό την Τράπεζα Κύπρου. Η έκθεση αυτή αναδεικνύει την καθοριστική προσφορά του Καρόλου Κουν στην ανάπτυξη της θεατρικής τέχνης μέσα από ζωγραφικές μακέτες, σκηνικά, φωτογραφίες, καθώς και αναπαραγωγές εξωφύλλων προγραμμάτων, αλλά και αφίσες από τη συμμετοχή του Θεάτρου Τέχνης σε διεθνή φεστιβάλ. Οι μεγάλοι αναγνωρίζουν, θυμούνται, συγκινούνται, οι μικροί επισκέπτες γνωρίζουν τον θεατρικό κόσμο του Κουν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σκηνικό του Γιάννη Τσαρούχη για τους «Πέρσες» και του Γιάννη Μόραλη για τον «Οιδίποδα Τύραννο» μέσα στα κιβώτια με τα οποία ταξίδεψαν στο Λονδίνο το 1967 και το 1969, χρόνια που η «Κ» είχε κλείσει και δεν είχε δημοσιεύσει σκίτσο τη συνεργάτιδός μας Ελλης Σολομωνίδη - Μπαλάνου. Την επιμέλεια και τον σχεδιασμό της Εκθεσης ανέλαβε –της αξίζουν θερμά συγχαρητήρια– η σκηνογράφος Λίλη Πεζανού, ενώ τον σχεδιασμό του εκπαιδευτικού προγράμματος η αρχαιολόγος Μαρία Βασιλοπούλου. Εδώ δημοσιεύουμε σκίτσο της Ελλης Σολομωνίδη - Μπαλάνου από συμβολική σύνθεση που κοσμεί την είσοδο της Εκθεσης: μια υπερμεγέθης γοργόνα, χωρικοί από τις κωμωδίες του Αριστοφάνους με ρούχα από το βεστιάριο του Καρόλου Κουν και δύο περιστέρια.
Saturday, September 27, 2008
100 χρόνια Κάρολος Κουν: μια μεγάλη έκθεση και ποικίλες εκδηλώσεις
Ο Κάρολος Κουν δεν ήταν μόνο ο άνθρωπος που άλλαξε άρδην τα πράγματα στο ελληνικό θέατρο, αυτός που το ανανέωσε και του έδωσε νέα πνοή. Υπήρξε -και στις μνήμες μας θα είναι για πάντα- ο μεγάλος οραματιστής, αυτός που πίστεψε στην αξία της εγχώριας πολιτιστικής δύναμης, που γαλούχησε μια πληθώρα σπουδαίων δημιουργών και ξεχωριστών ανθρώπων. Ξεκινώντας υπό τις άγριες συνθήκες της Κατοχής, ο Κάρολος Κουν δημιούργησε έναν νέο πόλο για τα πολιτιστικά δρώμενα στην Ελλάδα, το Θέατρο Τέχνης, και έδωσε νέο φως στο σκοτάδι του πολέμου. Σε αυτό το υπόγειο αντιλαλεί μέχρι σήμερα η φωνή του δημιουργού που άφησε ανεξίτηλη τη σφραγίδα του στο ελληνικό θέατρο.
Με αφορμή λοιπόν τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του ιδρυτή του Θεάτρου Τέχνης διοργανώνεται έκθεση προς τιμήν του από το Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, το Πολιτιστικό Ιδρυμα Τραπέζης Κύπρου και το Θέατρο Τέχνης, η οποία άνοιξε χτες τις πύλες της και θα διαρκέσει μέχρι τα μέσα Νοέμβρη. Εκτός από την έκθεση, στο πλαίσιο των τιμητικών εκδηλώσεων, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει παραστάσεις του Καρόλου Κουν με τη συμμετοχή της Ορχήστρας των Χρωμάτων, αλλά και προβολές μαγνητοσκοπημένων παραστάσεων. Τέλος, αναπόσπαστο σημείο της έκθεσης είναι η παρουσίαση τμημάτων από σκηνικά ιστορικών παραστάσεων, όπως το σκηνικό του Γιάννη Τσαρούχη για τους «Πέρσες», και του Γιάννη Μόραλη για τον «Οιδίποδα Τύραννο». Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει η σκηνογράφος Λίλη Πεζάνου.
Friday, September 26, 2008
Ο χρυσός αιώνας του θεάτρου μας
Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ
Εκατό χρόνια μετά τη γέννησή του μια μεγάλη έκθεση συγκεντρώνει τις σημαντικότερες ψηφίδες της διαδρομής του στο Θέατρο Τέχνης
Σε ένα πατάρι, στο βάθος της μεγάλης αίθουσας, ξεδιπλώνεται η Νεφελοκοκκυγία, όπως την συνέλαβε ο Γιάννης Τσαρούχης για τους αγέραστους «Ορνιθες» του Θεάτρου Τέχνης. Φανταστικοί... θεατές μπορούν να την παρακολουθούν από τις θέσεις που παρατίθενται σε σειρές, στο μέσο της αίθουσας. Καθισμένος σ' αυτές ατενίζεις, ένθεν κι ένθεν, κοστούμια κι εξαρτήματα παραστάσεων (του Τσαρούχη από τους «Πέρσες» του '64, του Δ. Φωτόπουλου απ' την «Ορέστεια» του '82), ενώ ταυτόχρονα προβάλλονται φωτογραφίες από παραστάσεις όλων των εποχών στο Θ. Τέχνης. Επί της υποδοχής, στην αίθουσα, στέκει μέρος από τον Χορό του «Πλούτου», με τα ψαθάκια, διά χειρός Μόραλη.
Το κοστούμι του Γιώργου Λαζάνη στους «Αχαρνείς» (του Διονύση Φωτόπουλου) |
Η έκθεση στο Μπενάκη δεν κομίζει κάτι νέο. Μικρότερες αλλα ουσιαστικότερες είναι οι φιλοδοξίες της: έρχεται να μας θυμίσει το πρωτοπόρο έργο του Κουν (παρουσιάζεται το 90% των παραστάσεών του). Αναβιώνοντας συναισθήματα κι ατμόσφαιρες. Πολύ δύσκολη η εργασία της επιμελήτριάς της Λιλής Πεζανού: έπρεπε να σταχυολογήσει «χειρουργικά» ψηφίδες από το σύνολο των απομειναριών ενός εντελούς θεατρικού σύμπαντος -μεταξύ άλλων, ξεψάχνισε και το αχανές φωτογραφικό αρχείο του «Θ. Τέχνης».
«Απ' ό,τι υπάρχει, διάλεξα μόνον αυτά που με συγκίνησαν», μας αποκάλυψε. Συγκίνηση. Η λέξη κλειδί της διοργάνωσης. «Ελπίζω να συγκινηθούν και οι θεατές». Περιδιαβαίνοντας τα εκθέματα, υπό τις χατζιδακικές μουσικές των «Ορνίθων», είναι αναπόφευκτο.
και τα σχέδια των κοστουμιών του «Πλούτου», με την υπογραφή του Γιάννη Μόραλη |
Το μεγάλο, πάντως, κέρδος της έκθεσης είναι η 493 σελίδων έκδοση που τη συνοδεύει. «Ξεκινήσαμε να κάνουμε ένα βιβλίο τεκμηρίωσης και στην πορεία διευρύνθηκε», αποκαλύπτει ο επιμελητής της, Πλ. Μαυρομούστακος. Τελικά, η έκδοση «Κάρολος Κουν - Οι παραστάσεις», που περιλαμβάνει από την πρώτη παράσταση του θεατρανθρώπου (1930) μέχρι την τελευταία (1987), έγινε «βάση για να προσεγγιστεί για πρώτη φορά επιστημονικά όλη η δραστηριότητα του Θ. Τέχνης».
Ορθιοι μπροστά στη διαθήκη του
«Οταν πήγα στο Πρωτοδικείο και είπα: "Ηρθα να δημοσιοποιήσω τη διαθήκη του Κουν", ο πρόεδρος την πήρε και είπε: "Ακούτε; Είναι του Κουν, παρακαλώ σηκωθείτε". Και όλοι σηκώθηκαν όρθιοι, σα να επρόκειτο για τη διαθήκη ενός μυθικού προσώπου», μας θύμισε προτού ανοίξει για το κοινό το «Αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν» στο Μπενάκη ο επίτιμος πρόεδρος του Δ.Σ. του Θεάτρου Τέχνης, νομικός σύμβουλος και επιστήθιος φίλος του Κάρολου Κουν, Βίκτωρ Μελάς.
Συναυλίες και προβολές
Συναυλίες με μουσικά έργα που γράφτηκαν για παραστάσεις του Κουν, καθώς και προβολές μαγνητοσκοπημένων παραστάσεων και αφιερωμάτων στον Κουν συνοδεύουν την έκθεση καθ' όλη τη διάρκειά της (ώς τις 16 Νοεμβρίου). Τη Δευτέρα, ο Φίλιππος Τσαλαχούρης, με αποφοίτους της σχολής του Θ. Τέχνης θα θυμηθεί τη συνεργασία του Κουν με τον Γιάννη Χρήστου. Στις 5 Οκτωβρίου, η Ορχήστρα των Χρωμάτων θα ερμηνεύσει, υπό τον Μίλτο Λογιάδη, μουσικές του Μάνου Χατζιδάκι για το Θ. Τέχνης. Τα Σαββατοκύριακα 18-19 Οκτωβρίου και 1-2 Νοεμβρίου θα προβληθούν ταινίες από το αρχείο του Μίμη Κουγιουμτζή. Στις 3 Νοεμβρίου θα παρουσιαστεί το μουσικό έργο του Χρήστου Λεοντή για παραστάσεις του Κουν. Στις 4 Νοεμβρίου θα προβληθεί η συνομιλία του Κουν με τον Δ.Ν. Μαρωνίτη (σκηνοθεσία: Α. Αντωνιάδη, ΕΡΤ) και στις 10 το «Παρασκήνιο» του Λάκη Παπαστάθη «Κάρολος Κουν».
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 26/09/2008
Ταξίδι στο μύθο του Κάρολου Κουν
Αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν
| | ||
| |  Στον άνθρωπο που άλλαξε την αισθητική μας και καθόρισε τις θεατρικές επιλογές μας, στον σκηνοθέτη Κάρολο Κουν είναι αφιερωμένη η μεγάλη έκθεση που εγκαινιάστηκε χθες το βράδυ στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του. | |
Της Γιωτας Συκκα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Παρασκευή, 26 Σεπτεμβρίου 2008
Ηταν ο άνθρωπος που άλλαξε την αισθητική μας, που καθόρισε τις επιλογές μας, που άλλαξε τη γνώση του ελληνικού θεάτρου. Από το 1930 μέχρι το 1987 και μέσα από τον τρόπο που προσέγγιζε τα έργα, μάθαμε συγγραφείς, συνθέτες, σκηνογράφους και φυσικά ηθοποιούς που σήμερα αποτελούν κεφάλαια στους τομείς τους. Ο Κάρολος Κουν και η προσφορά του, οι σταθμοί της ιστορίας του που βέβαια συμβάδιζε με αυτή του Θεάτρου Τέχνης -το δημιούργημα σπίτι του- είναι όλα όσα περιλαμβάνει το αφιέρωμα του Μουσείου Μπενάκη. Αφορμή αποτελούν τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Κουν.
Το ταξίδι στην εποχή των μεγάλων -της οποίας υπήρξε ένας από τους βασικούς πρωταγωνιστές- τα έχει όλα. Μια συγκινητική έκθεση που άνοιξε χθες στην ψηλοτάβανη αίθουσα του δευτέρου ορόφου του Μουσείου, μια σειρά εκδηλώσεων (συναυλίες με μουσικές έργων που γράφτηκαν για παραστάσεις του, προβολές, αφιερώματα, συζητήσεις) αλλά και με μια έκδοση. Χορταστική, 489 σελίδων, περιλαμβάνει όλες τις παραστάσεις αλλά και ένα διεισδυτικό κείμενο του Πλάτωνα Μαυρομούστακου για τον Κ. Κουν και το Θέατρο Τέχνης. Ενα θέατρο που αλλάζει τη γνώση, όπως σημειώνει.
Ογδόντα ζωγραφικές μακέτες
Μέχρι τις 16 Νοεμβρίου, βάλτε στο πρόγραμμά σας μια επίσκεψη στο παράρτημα του Μουσείου Μπενάκη στην Πειραιώς. Αξίζει τον κόπο. Η Λίλη Πεζανού αξιοποίησε με τον καλύτερο τρόπο όσα αντικείμενα διασώζονται από το Τέχνης. Από τα κιβώτια που σχεδίασε ο Τσαρούχης για τους «Πέρσες» και ο Γ. Μόραλης για τον «Οιδίποδα» που ταξίδεψαν στο Λονδίνο τη δεκαετία του ’60, τις μακέτες κοστουμιών με τα χρώματα του Σπύρου Βασιλείου από τη «Βαβυλωνία», το σκηνικό που φιλοτέχνησε ο Γ. Βακαλό στον «Κύκλο με την κιμωλία» το 1957, του Δ. Μυταρά στον «Βόιτσεκ» το 1971. Επίσης αφίσες και εξώφυλλα προγραμμάτων.
Στη μεγάλη αίθουσα τα κοστούμια -τα περισσότερα του Δ. Φωτόπουλου-, δεσπόζει ολόκληρο το σκηνικό του Τσαρούχη για τους «Ορνιθες», ενώ η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι από την ίδια παράσταση τοποθετεί τον επισκέπτη στο κλίμα της εποχής.
Ολα αυτά δεν θα μπορούσαν να έχουν γίνει αν δεν υπήρχε η χορηγία της Τράπεζας Κύπρου. Το πολιτιστικό Ιδρυμα άλλωστε έχει παράδοση 24 χρόνια στις πολιτιστικές δράσεις, όπως θύμισε ο Αγγ. Δεληβοριάς.
Η επίσκεψη στην έκθεση είναι απαραίτητο να συνδυαστεί με την έκδοση. Η ανάγνωσή της προσφέρει πολλά. Γιατί είναι αλήθεια πως ο ελληνικός επιστημονικός λόγος δεν έχει ασχοληθεί με τον Κουν ιδιαίτερα, κι ας αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού. «Υπήρξε το θέατρο που είχε καταφέρει να συσπειρώσει γύρω του και να συντονίσει σε μια ενιαία αντίληψη όλα τα δημιουργικά πνεύματα της μεταπολεμικής Ελλάδας, διανοούμενους, μεταφραστές, σκηνογράφους, μουσικούς και κυρίως ηθοποιούς, οι οποίοι διαμόρφωσαν ένα μεγάλο μέρος του πρόσφατου νεοελληνικού πολιτισμού».
Είχε χαρακτήρα και ταυτότητα όπως ο δημιουργός του. Μέσα από τις 300 παραστάσεις του, συμμετείχαν 730 ηθοποιοί και 160 συνεργάτες. Μοναδικό φαινόμενο στο ελληνικό θέατρο.
Για τη μαγεία του Κουν μίλησαν χθες όσοι τον γνώρισαν. Συνεργάτες του όπως ο Χρ. Λεοντής, ο Γ. Κουρουπός αλλά και ένας από τους τελευταίους του φίλους, ο Βίκτωρ Μελάς.
Τη Δευτέρα ο Φ. Τσαλαχούρης ετοίμασε το θέαμα Κάρολος Κουν - Γιάννης Χρήστου: ο νέος δρόμος, στις 5 /10 η Ορχήστρα των Χρωμάτων δείχνει τη σχέση με τον Μ. Χατζιδάκι και στις 3/11 ο Χρ. Λεοντής τη δική του σχέση με το Τέχνης. Ευκαιρία να θυμηθούμε τον άνθρωπο που όπως έλεγε «κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας».
Thursday, September 25, 2008
Στη μαγεία του Καρόλου Κουν
ΜΥΡΤΩ ΛΟΒΕΡΔΟΥ, ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή, 26 Σεπτεμβρίου 2008
Επίδαυρος, 1980. Ο Κάρολος Κουν (αριστερά) κατά τη διάρκεια δοκιμής για την «Ορέστεια». ΝΤΙΜΗΣ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ
Επί 55 χρόνια και για 300 παραστάσεις περισσότεροι από 730 ηθοποιοί και 160 συνεργάτες μοιράστηκαν το όραμα του Καρόλου Κουν και πορεύθηκαν μαζί του στο θέατρο και στην τέχνη. Το αφιέρωμα για τα εκατό χρόνια από τη γέννησή του, που περιλαμβάνει την έκθεση «Κάρολος Κουν Θέατρο Τέχνης» και την έκδοση «Κάρολος Κουν- Οι παραστάσεις και μια σειρά εκδηλώσεων», έρχεται να θυμίσει, να συγκινήσει, αλλά κυρίως να επισφραγίσει την ουσιαστική προσφορά του Καρόλου Κουν στο ελληνικό θέατρο, επιβεβαιώνοντας τη ρήση του Αγγελου Δεληβορριά που μίλησε για θέατρο «προ και μετά Κουν». Στον δεύτερο όροφο του Μουσείου Μπενάκη στο κτίριο της οδού Πειραιώς η Λίλυ Πεζανού, με την καθοριστική αρωγή του Θεάτρου Τέχνης- φωτογραφικό αρχείο, μακέτες, κοστούμια, σκηνικά, αντικείμενα-, δεν έστησε μια έκθεση: διαμόρφωσε, πάνω από όλα, την ατμόσφαιρα του Θεάτρου Τέχνης και του ίδιου του Κουν, αναβίωσε τη μαγεία του δασκάλου που πίστευε ότι «κάνουμε θέατρο για την ψυχή μας». Δύσκολα να μην αφεθεί ο επισκέπτης σε αυτόν τον κόσμο της υψηλής αισθητικής και της βαθιάς συγκίνησης που γεννούσε με τις παραστάσεις και τις σκέψεις του ο Κουν.
Στην αρχή θα αντικρίσει τα κιβώτια μέσα στα οποία το Θέατρο Τέχνης μετέφερε τα σκηνικά του «Οιδίποδα» (Γιάννης Μόραλης ) και των «Περσών» ( Γιάννης Τσαρούχης ) για τις παραστάσεις στην Αγγλία, καθώς και μια σειρά 69+1 εξώφυλλα προγραμμάτων, αναρτημένα στον τοίχο. Μπαίνοντας στον προθάλαμο της αίθουσας θα παρατηρήσει μικρά και μεγάλα πορτρέτα του ιδρυτή, εκκινώντας από τα παιδικά του χρόνια, την προσωπογραφία του από τον Μόραλη, μικρά χρωματιστά σκίτσα από κοστούμια, καθώς και ένα βιογραφικό σημείωμα γραμμένο από τον ίδιο. Στην κεντρική αίθουσα- ενώ οι ήχοι από τις αριστοφανικές μουσικές του Χατζιδάκι συνυπάρχουν με τον χώρο και τα εκθέματα- όλα θυμίζουν θέατρο, όλα είναι Θέατρο Τέχνης. Στο βάθος δεσπόζει το σκηνικό από τους «Ορνιθες», ενώ δεξιά και αριστερά κάποια μπαούλα «υπενθυμίζουν» τις πολλές περιοδείες στο εξωτερικό. Κοστούμια από παραστάσεις αρχαίου δράματος- και όχι μόνο- των Μόραλη, Στεφανέλλη, Τσαρούχη, Χαρατσίδη, Διονύση Φωτόπουλου, Χλόης Γεωργάκη (νυν Ομπολένσκι ), Φαίδωνα Πατρικαλάκη , τα γλυπτά της Ιωάννας Παπαντωνίου από την παράσταση «Επτά επί Θήβας», αλλά και το μπαουλάκι με τα εργαλεία του μπαρμπα-Γιάννη Στεφάνου, επιπλοποιού και κατασκευαστή σκηνικών, μόνιμου συνεργάτη του Κουν. Στη μέση της αίθουσας οι υφασμάτινες καρέκλες προσκαλούν τον επισκέπτη-θεατή να προσέλθει για να παρακολουθήσει από τις έξι οθόνες γύρω του την προβολή ασπρόμαυρων φωτογραφιών από τις παραστάσεις του Θεάτρου Τέχνης...
Κατά τη διάρκεια της χθεσινής συνέντευξης Τύπου ο διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη κ. Αγγελος Δεληβορριάςαναφέρθηκε στη διαδρομή που οδήγησε στο αφιέρωμα, ευχαρίστησε όλους όσοι εργάστηκαν για το αποτέλεσμα και τόνισε ότι η (αποκλειστική) χορηγία της Τράπεζας Κύπρου κατέστησε δυνατή την πραγματοποίησή της. Παρόντες επίσης οι Γιώργος Κουρουπός,Χρήστος Λεοντής και ο νεότερος όλων Φίλιππος Τσαλαχούρης, οι οποίοι θα συμμετάσχουν σε σειρά εκδηλώσεων που διοργανώνονταιμουσικών, θεατρικών, χορικών αλλά και συζητήσεων-, ενώ ο πρόεδρος του ΔΣ του Θεάτρου Τέχνης Πάνος Σακελλαριάδης μίλησε για τη σημασία της «μεταβίβασης στους νεοτέρους ώστε να μη διακοπεί το νήμα». Τέλος, ο παλαιότερος της παρέας, ο Βίκτωρ Μελάς, θυμήθηκε κάποια από τα πάμπολλα περιστατικά που έζησε πλάι στον φίλο του Κάρολο Κουν- και την ιστορία από τους πρώτους «Ορνιθες», τις αγωνίες στη χούντα και τη συγκίνηση στο Πρωτοδικείο, όταν πήγε να καταθέσει, μετά τον θάνατο του Κουν, τη διαθήκη του, και όλοι σηκώθηκαν όρθιοι...
Με το πρώτο βιβλίο ανά χείρας, άρτι αφιχθέν από το τυπογραφείο, ο Πλάτων Μαυρομούστακος μίλησε για το πώς κατάφερε μαζί με τους συνεργάτες του να χωρέσει όλο το Θέατρο Τέχνης σε έναν τόμο (και όμως!), του οποίου η συγγραφή άρχισε ως βιβλίου τεκμηρίωσης και κατέληξε σε πληρέστατη εργογραφία και κριτικογραφία των 55 θεατρικών χρόνων του Κουν (σε 492 σελίδες, έκδοση του Μουσείου Μπενάκη).
Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138. Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή ως τις 16 Νοεμβρίου. Πληροφορίες στο τηλ. 210 3453.111.
'Εκθεση-αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν από το Μουσείο Μπενάκη
Μέσα από τους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορίας του Θεάτρου Τέχνης, η έκθεση «Κάρολος Κουν-Θέατρο Τέχνης» που εγκαινιάζεται το απόγευμα στο Μουσείο Μπενάκη, επιχειρεί να αναδείξει την καθοριστική προσφορά του Κάρολου Κουν στην ανάπτυξη της θεατρικής τέχνης στην Ελλάδα.
Η μακρά πορεία του Κάρολου Κουν αναδεικνύεται μέσα από φωτογραφίες των πολυάριθμων παραστάσεων που σκηνοθέτησε, οι οποίες, οργανωμένες σε πέντε ενότητες, αρχαίο δράμα, ευρωπαϊκό θέατρο, παλαιότερο και σύγχρονο, αμερικανικό και νεοελληνικό θέατρο, προβάλλονται σε ισάριθμες οθόνες.
Τα εκθέματα περιλαμβάνουν ογδόντα ζωγραφικές μακέτες από τις συνεργασίες του Καρόλου Κουν με τους σημαντικότερους Έλληνες σκηνογράφους, αναπαραγωγές των εξωφύλλων των προγραμμάτων, καθώς και αφίσες από τη συμμετοχή του Θεάτρου Τέχνης σε διεθνή φεστιβάλ.
Το πιο συγκινητικό, ίσως, στοιχείο της έκθεσης είναι η παρουσίαση τμημάτων από σκηνικά ιστορικών παραστάσεων, όπως το σκηνικό του Γιάννη Τσαρούχη για τους «Πέρσες», και του Γιάννη Μόραλη για τον «Οιδίποδα Τύραννο», μέσα στα κιβώτια με τα οποία ταξίδεψαν στο Λονδίνο το 1967 και το 1969, αντίστοιχα.
Ανάμεσα στα υπόλοιπα εκθέματα περιλαμβάνονται στοιχεία-τμήματα των σκηνικών του Γιάννη Στεφανέλλη από «Το Γλυκό πουλί της νιότης», της Ιωάννας Παπαντωνίου από τους «Επτά επί Θήβας», της Χλόης Γεωργάκη από τους «Βατράχους», καθώς και εξαρτήματα και κοστούμια από παραστάσεις αρχαίου δράματος σχεδιασμένους από τους Γιάννη Τσαρούχη, Γιάννη Μόραλη και Διονύση Φωτόπουλο.
Στο βάθος της αίθουσας δεσπόζει ολόκληρο το σκηνικό του Γιάννη Τσαρούχη για τους «Όρνιθες» και ακούγεται η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι για την παράσταση.
Την επιμέλεια και το σχεδιασμό της έκθεσης ανέλαβε η σκηνογράφος Λίλη Πεζάνου.
Κατά τη διάρκεια της έκθεσης, που θα διαρκέσει έως και τις 16 Νοεμβρίου, το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Μουσείου Μπενάκη οργανώνει εκπαιδευτικό πρόγραμμα για σχολικές ομάδες. Το σχεδιασμό του εκπαιδευτικού προγράμματος ανέλαβε η αρχαιολόγος Μαρία Βασιλοπούλου.
www.kathimerini.gr με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ
Αφιέρωμα στον «μυθικό» Κάρολο Κουν
 |
Οι θεατρόφιλοι, γενικώς οι φιλότεχνοι, έχουν την ευκαιρία (μέχρι τις 16/11/2008) να ευφρανθούν αισθητικά, αλλά να «κερδίσουν» γνώση με την αφιερωματική έκθεση «Κάρολος Κουν - Θέατρο Τέχνης» (και τις εκδηλώσεις που την πλαισιώνουν) του Μουσείου Μπενάκη (Πειραιώς 138) στη «μυθική» μορφή του θεάτρου μας, τον Κάρολο Κουν. Το πλούσιο αφιέρωμα - που οργανώθηκε, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση (13/9/1908) αυτού του «αναγεννητή» του νεοελληνικού θεάτρου, κορυφαίου της θεατρικής «γενιάς του '30», πρωτεργάτη του σχολικού ερασιτεχνικού θεάτρου, δημιουργού του «Θεάτρου Τέχνης» - είναι αποτέλεσμα συλλογικού μόχθου πολλών ανθρώπων: Του «Θεάτρου Τέχνης» (Γεωργία Σιδέρη, Κωστής Καπελώνης). Της σκηνογράφου Λιλής Πεζανού (επιμελήτριας της πανέμορφης έκθεσης). Ανθρώπων του Μουσείου Μπενάκη. Του Πλάτωνα Μαυρομούστακου (καθηγητή στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών), ο οποίος, με τη βοήθεια κι άλλων θεατρολόγων, «κατέθεσε» ένα σεμνό στην όψη, αλλά «θεμελιώδη» για την ιστοριογραφία του νεοελληνικού θεάτρου τόμο (450 σελίδες), με τίτλο «ΚΑΡΟΛΟΣ ΚΟΥΝ - Οι παραστάσεις». Στην έκδοση καταγράφεται (για πρώτη φορά με τόσο τεκμηριωμένα και πλήρη στοιχεία: ημερομηνία, χώρος παράστασης, όλα τα ονόματα συγγραφέων, καλλιτεχνικών συντελεστών και ηθοποιών, κριτικογραφία, φωτογραφίες, κλπ.) αφ' ενός η 55χρονη παραστασιογραφία του Κ. Κουν (1932 - 1987), και αφ' ετέρου η μετά το θάνατό του (14/2/1987) πορεία του «Θεάτρου Τέχνης» και της σχολής του (1987 - 1998).
Οι εκδηλώσεις που πλαισιώνουν την έκθεση άρχισαν χτες με συναυλία αφιερωμένη στους «Ορνιθες». Ακολουθούν: 29/9 (8.30μ.μ.) ομιλία του Φ. Τσαλαχούρη για τον Γιάννη Χρήστου, συνθέτη των «Περσών», με προβολή και ζωντανά παραστασιακά δείγματα. 5/10 (8.30μ.μ.) συναυλία με συνθέσεις του Μ. Χατζιδάκι για το «Θ.Τ.». 18, 19/10 (10π.μ.- 10μ.μ.) προβολές του Μίμη Κουγιουμτζή για παραστάσεις του δασκάλου του. 3/11 (8.30μ.μ.) Χρήστος Λεοντής «Η μουσική μου για το "Θέατρο Τέχνης"». 4/11 «Συνομιλία Κ. Κουν - Δ. Μαρωνίτη "Το αρχαίο δράμα και ένας σύγχρονος δάσκαλος"» (αρχείο ΕΡΤ), 10/11 ντοκιμαντέρ του Λ. Παπαστάθη για τον Κουν. (Η έκθεση θα παρουσιαστεί και στη Λευκωσία, καθώς χορηγός της - ως «οφειλή» στον Κουν - δάσκαλο και σκηνοθέτη ουκ ολίγων, σημαντικών Κυπρίων ηθοποιών - είναι το Πολιτιστικό Ιδρυμα Τραπέζης Κύπρου). [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Παρασκευή 26 Σεπτέμβρη 2008]
Wednesday, September 24, 2008
Mια ματιά στην ψυχή του Κουν
PHOTO GALLERY «Κάνουμε θέατρο για τη ψυχή μας, για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας» όχι απλώς έλεγε αλλά έπραττε ο Κάρολος Κουν. Στις 13 Σεπτεμβρίου συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την ημέρα που είδε το φως της ζωής στην Προύσα. Ονειροπόλος, μελαγχολικός νέος, όπως προδίδουν τα μάτια του, μεγάλωσε σε αστικό κοσμοπολίτικο περιβάλλον, φοίτησε εσώκλειστος στην αμερικανική Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης και σπούδασε Αισθητική στη Σορβόνη.
Εγκαταστάθηκαν με τη μητέρα του στην Αθήνα το 1929 και λίγο αργότερα η γνωριμία του με τον Φώτη Κόντογλου τον βοήθησε να γνωρίσει την Ελλάδα, όπως έλεγε ο ίδιος. Δεν είναι τυχαίο ότι ένας ζωγράφος άνοιξε τη ματιά του προς καθετί ελληνικό, ενώ το χειμώνα του 1933 μαζί μ’ έναν άλλο ζωγράφο, τον Γιάννη Τσαρούχη, και το δημοσιογράφο Διονύση Δεβάρη ίδρυσαν τη Λαϊκή Σκηνή. Ακολούθησαν τα χρόνια όπου εργάστηκε ως καθηγητής Αγγλικών στο Κολλέγιο Αθηνών, συνεργάστηκε με τους θιάσους της Κυρίας Κατερίνας και της Μαρίκας Κοτοπούλη και το 1942, εν μέσω γερμανικής Κατοχής, ίδρυσε το Θέατρο Τέχνης. Από εκείνη τη στιγμή ξεκινάει μια άλλη πορεία που εξελίσσεται στο υπόγειο της Στοάς του Ορφέα, στο κοίλο της Επιδαύρου, στο Βασιλικό Σαιξπηρικό Θέατρο της Αγγλίας, στο Εθνικό Θέατρο και σε άλλα εμπορικά θέατρα της Αθήνας της εποχής.
- Η έκθεση
Αυτή η πορεία ξεδιπλώνεται μέσα από φωτογραφικά ντοκουμέντα στην επετειακού χαρακτήρα έκθεση «Αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν» που διοργανώνουν με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του το Μουσείο Μπενάκη, το Ιδρυμα της Τραπέζης Κύπρου και το Θέατρο Τέχνης.
Στο δεύτερο όροφο της οδού Πειραιώς ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό που ξεκινάει από το 1942 και τελειώνει το 1987 προβάλλεται σε έξι οθόνες. Είκοσι πέντε μακέτες που φέρουν τις υπογραφές σημαντικών ζωγράφων – σκηνογράφων, με πρώτο και καλύτερο τον Γιάννη Τσαρούχη και τους Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα, Γιάννη Μόραλη, Σπύρο Βασιλείου και αργότερα τον Βασίλη και τον Διονύση Φωτόπουλο, τον Αλέκο Φασιανό, τον Γιάννη Στεφανέλη και άλλους, παρουσιάζονται μαζί με 60 κοστούμια από ιστορικές παραστάσεις και σκηνικά αντικείμενα. Επίσης προγράμματα παραστάσεων, αφίσες, αποσπάσματα συνεντεύξεων και κείμενα δημιουργούν το νήμα που διαπερνάει την ιστορία του Θεάτρου Τέχνης και του καινοτόμου δημιουργού – δασκάλου του, Κάρολου Κουν. Η Λιλή Πεζανού στήνει με θεατρικό τρόπο την έκθεση, με συντονίστριες την Ξένια Πολίτου από το Μουσείο Μπενάκη και τη Γεωργία Σιδέρη από πλευράς Θεάτρου Τέχνης. Η έκθεση έχει στόχο ν’ ανιχνεύσει την πορεία του Κουν μέσα στο χρόνο, να αναζητήσει τις αισθητικές του επιλογές, να φωτίσει τις επιρροές που δέχτηκε ο ίδιος, ενώ δίνει έμφαση στο διάλογο που ανέπτυξε με άλλες μορφές τέχνης.
Ανανεωτής του ελληνικού θεάτρου, σκηνοθέτης που γνώρισε στο ελληνικό κοινό τα μεγάλα σύγχρονα ξένα θεατρικά ρεύματα και τους σημαντικούς συγγραφείς, δάσκαλος που μπόλιασε με τις ιδέες και τη δημιουργικότητά του το ελληνικό θεατρικό σανίδι, ο Κάρολος Κουν δημιούργησε μια γενιά ηθοποιών, συγγραφέων, σκηνογράφων και παράλληλα άνοιξε δρόμους που άλλαξαν τον τρόπο που βλέπουμε θέατρο και, κυρίως, κοιτάζουμε τον κόσμο γύρω μας κι εντός μας.
Subscribe to:
Posts (Atom)