ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΑΡΛΟΟΥ: «Ζούμε μια καλλιτεχνική τρομοκρατία»

Της Έλενας Δ. Χατζηιωάννου, ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 13 Οκτωβρίου 2008

Μια τολμηρή επιλογή κάνει ο Δημήτρης Τάρλοου με τις «Βάκχες» που θα ανεβάσει στο θέατρό του «Πορεία», με Έλληνες και ξένους συνεργάτες

Στο ευρύ μωσαϊκό έργων από το σύγχρονο και κλασικό, ελληνικό και ξένο δραματολόγιο που παρουσιάζεται κάθε χρόνο στις αθηναϊκές σκηνές, η ψηφίδα που ξεχωρίζει φέτος είναι η τραγωδία του Ευριπίδη «Βάκχες». Για πολλούς λόγους. Ανεβαίνει σε κλειστό χώρο, στο θέατρο «Πορεία», από ξένο σκηνοθέτη και πολυπολιτισμικό θίασο. Η Αυστριακή Ρενάτε Τζετ, αν και άπειρη στο αρχαίο δράμα, είναι μια πλήρης καλλιτέχνις του θεάτρου (ηθοποιός, σκηνοθέτις, σκηνογράφος), δυναμική, ανήσυχη και ταυτόχρονα κατασταλαγμένη. Το επιτελείο της (φωτιστής, μουσικός, χορογράφος), επίσης ξένοι, έχουν συνεργαστεί με τα πιο ζωντανά θέατρα της Ευρώπης. Πρόσθετο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο μεικτός θίασος, στον οποίο συμμετέχουν δύο προσωπικότητες της ευρωπαϊκής σκηνής, ο Βlaine Reininger και ο Jurgen Stossinger. Κι όλα αυτά στη μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά.

Ο Δημήτρης Τάρλοου ηθοποιός, παραγωγός και καλλιτεχνικός διευθυντής του «Πορεία», χαρακτηρίζει το θέατρό του «τόπο συνάντησης και συμφιλίωσης σημαντικών καλλιτεχνών από όλους τους χώρους». Η κυρίαρχη πάντως εντύπωση είναι πως οι φιλοδοξίες του δεν ασφυκτιούν στα όρια μιας προσωπικής ερμηνείας ή στο κυνήγι θεαματικής επιτυχίας. Καθώς κάθε κοινό βρίσκει την παράσταση που του αξίζει, το δέλεαρ για τον Τάρλοου είναι η ενδιαφέρουσα παράσταση που κάνει ένα βήμα μπροστά. Πάντως ξένος σκηνοθέτης σε τραγωδία και, μάλιστα σε κλειστό χώρο, μοιάζει με θεατρικό ανέκδοτο. Ειδικά μετά το φετινό καλοκαίρι.

ΙΝFΟ: «Βάκχες» στο θέατρο «Πορεία» (3ης Σεπτεμβρίου και Τρικόρφων, τηλ. 210 8210082). Πρεμιέρα: 21 Νοεμβρίου.

«Αντιτίθεμαι σε όλα αυτά που επιβάλλονται. Στον πόλεμο που γίνεται για τους ξένους σκηνοθέτες που σκηνοθετούν τα "δικά μας έργα". Δεν μ΄ αρέσει αυτό το κλίμα τρομοκρατίας. Είμαστε εγκλωβισμένοι στα στερεότυπα. Υπαίθριο σινεμά το καλοκαίρι, αρχαίο δράμα σε υπαίθρια θέατρα και Έλληνας σκηνοθέτης, που ξέρει. Δεν είναι έτσι το θέατρο. Πεποίθησή μου είναι πως πρέπει να ασχολούμαστε με ό,τι και όποιους μάς κάνει κέφι, μας ανοίγει τη σκέψη, τη φαντασία, τα όρια. Εδώ κι ένα χρόνο προετοιμάζω αυτή την παραγωγή. Η ελευθερία που προέρχεται μέσα από αυτή τη γυναικεία σοφία βρίσκει στη μέθοδο δουλειάς της Ρενάτε Τζετ το πεδίο όπου μπορεί να αναπτύξει τον προβληματισμό του αρχαίου κειμένου. Πώς βλέπει τη σύγχρονη Ελλάδα ένας Κεντροευρωπαίος; Τι σημαίνει βακχεία σήμερα, τι σημαίνει εξουσία τώρα; Τι σημαίνει Διόνυσος, τι Πενθέας; Από την εμπειρία της συνεργασίας μας (σκηνοθέτησε την παράσταση "Τhe man who"), πιστεύω πως μπορεί να το προσεγγίσει αυτό στις "Βάκχες". Ξέρω τι όραμα έχει για το θέατρο. Πως επιθυμεί να συνεργάζεται με ηθοποιούς που θέλουν να μιλήσουν προσωπικά μέσα από ένα ρόλο κι όχι απλώς να παίζουν καλά. Ένας τρόπος εργασίας που αφορά την αλήθεια του ηθοποιού. Το έργο προσφέρεται γι΄ αυτό. Υπάρχει μια μετάβαση από τον κόσμο του συμβατικού στον κόσμο του επέκεινα, που μόνο έτσι μπορεί να παρουσιαστεί. Άλλωστε, δεν επιλέγω ποτέ ανθρώπους που κάνουν μοντερνιές». Για την επιλογή της μετάφρασης του Γιώργου Χειμωνά, η σκηνοθέτις λέει πως «δίνει στο αρχαίο ελληνικό κείμενο τη δύναμη και την αμεσότητα που χρειάζεται σήμερα, ώστε να αντιμετωπίσουμε έναν κόσμο απόγνωσης, απελπισίας και ανθρώπινων τραγωδιών».

• Αλλά σε ποια γλώσσα θα μιλάνε οι ξένοι ηθοποιοί;

«Ό,τι ειπωθεί θα είναι στα ελληνικά. Κατ΄ αρχάς ο Διόνυσος για μας είναι ένας ξένος περίεργος που έρχεται να χαλάσει την ηρεμία της συντηρητικής Θήβας. Τον ρόλο ερμηνεύουν δύο ηθοποιοί. Ο Νίκος Ελευθεριάδης και ο σπουδαίος μουσικός- ηθοποιός Βlaine Reininger, ένας ξένος από το Σαν Φρανσίσκο, που έχει ένα παιδί στην Ελλάδα, ζει εδώ και στην Ευρώπη. Τον Τειρεσία ερμηνεύει ο Jurgern Stossinger. Ένας εβδομηνταπεντάρης καταξιωμένος Αυστριακός ηθοποιός που μας κάνει την τιμή να παίζει στο θέατρό μας. Αγαπάει πολύ την Ελλάδα, έχει περάσει 13 καλοκαίρια στη Χρυσή, στο Γαϊδουρονήσι, έχει μάθει ελληνικά. Η φιγούρα του, η αφοσίωσή του, η μεταφυσική του είναι συγκλονιστική».

Τη διανομή ολοκληρώνουν οι Ιωάννα Κανελλοπούλου, Εύα Κεχαγιά, Ελίτα Κουνάδη (χορός Βακχών), Γιώργος Μωρόγιαννης (Κάδμος), Δημήτρης Τάρλοου (Πενθέας), Απόστολος Πελεκάνος (Άγγελος), Ναταλία Καποδίστρια (Αγαύη).

Με αισθητική Πικάσο και Νταλί

Ανάμεσα στην πρόθεση, στην πρόταση και στην ενηλικίωση, ποιες είναι οι προτεραιότητες της παράστασης; Τι προωθεί, τι καλλιεργεί, κυρίως ποιες αξίες θέλει να υπερασπιστεί;

«Ο τρόπος ερμηνείας έχει ιδιαίτερο βάρος για τον καθένα μας», λέει ο Δημήτρης Τάρλοου. «Ο στόχος δεν είναι να παίξουμε καλά. Αλλά αυτό που θα αποκαλυφθεί να έρχεται από κάτι πολύ βαθύ και προσωπικό. Να το αντλείς από το δικό σου πηγάδι.

Πάντα το ενδιαφέρον είναι κατά πόσο μπορείς να εκφράσεις κάτι για τον εαυτό σου. Οι καλλιτέχνες που ζουν και κοιμούνται με την τέχνη το ίδιο πράγμα επιθυμούν: την αλήθεια την προσωπική, που συνδέεται με την αλήθεια του ρόλου. Στη δική μας παράσταση, κλειστού χώρου, ο χορός των Βακχών δεν είναι μπούγιο. Είναι τρεις οντότητες, οι πρωταγωνίστριες του έργου. Δεν θα είναι καταθλιπτικές, με παράξενη όψη, αλλά έντονες, φωτεινές, περίεργες με την αισθητική του Πικάσο, του Ματίς, του Νταλί. Η βακχεία των Μαινάδων δεν είναι κάτι έξαλλο- το ακραίο συμβαίνει εκτός σκηνής, στον Κιθαιρώνα- αλλά ένα επίπεδο συνείδησης. Επί σκηνής θα υπάρχει ένα ψυχικό τοπίο που θα παραπέμπει στο παλάτι, χώρο χθόνιο και ιερό με αρκετά επίπεδα, τα οποία θα αποκαλύπτουν το βάθος του έργου. Ένα ερμητικό σκηνικό για τον Πενθέα, που έχει μείνει μόνος στο παλάτι- ελπίζω να εκφράσω κάτι για το κλείσιμό μου, απέναντι στον κόσμο».

«ΚΟΥΑΡΤΕΤΟ» ΜΕ ΑΥΣΤΡΙΑΚΟ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Οδυνηρές απώλειες στο παιχνίδι του έρωτα

Του Γιώργου Δ. Κ. Σαρηγιάννη, ΤΑ ΝΕΑ, 18/07/2008

Σκοτεινά ερωτικό το «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ στο οποίο πρωταγωνιστούν η Μπέττυ Αρβανίτη και ο Χρήστος Στέργιογλου

Η Αυστριακή Ρενάτε Τζετ σκηνοθετεί τους Έλληνες Μπέττυ Αρβανίτη και Χρήστο Στέργιογλου στο «Κουαρτέτο» του Γ ερμανού Χάινερ Μίλερ για το Φεστιβάλ Αθηνών. «O Χάινερ Μίλερ δουλεύει με τα βαθύτερα κοιτάσματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Μου θυμίζει τη Σάρα Κέιν. Πίσω από αυτά τα γεμάτα κυνισμό και ωμότητα λόγια, ο έρωτας κρύβεται στη σκιά των τάφων όλων εκείνων των νεκρών που χάθηκαν στην ατέρμονη πάλη με τον έρωτα. Αυτή η σκιά είναι που με ενδιαφέρει».

Η Ρενάτε Τζετ, η Αυστριακή ηθοποιός που ως σκηνοθέτιδα μάς τη γνώρισε ο Δημήτρης Τάρλοου μέσα απ΄ το εξαιρετικό «Τhe Μan Who» των Πίτερ Μπρουκ και Μαρί Ελέν Ετιέν, το οποίο ανέβασε για λογαριασμό του στο «Πορεία» όπου παίχτηκε για τρεις σεζόν και η οποία έχει κλείσει να επανέλθει τον επόμενο χειμώνα στο «Πορεία» για ν΄ ανεβάσει, και πάλι με τον «Δόλιχο» του Δημήτρη Τάρλοου, τις «Βάκχες» του Ευριπίδη, δίνει τη δική της εκδοχή στο «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ για το Φεστιβάλ Αθηνών- την έχουμε άλλωστε δει στην Ελλάδα να παίζει Σάρα Κέιν, στην οποία αναφέρεται, στην παράσταση του Κριστόφ Βαρλικόφσκι με το «Καθαροί, πια» που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη, τον Απρίλιο, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου.

Το «Κουαρτέτο» παρουσιάζεται με πρωταγωνιστές την Μπέττυ Αρβανίτη στον ρόλο της αδίστακτης Μαρκησίας Ντε Μερτέιγ και τον Χρήστο Στέργιογλου ως υποκόμη Ντε Βαλμόν και στο πλαίσιο των συνεργασιών μεταξύ Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών που προωθεί το Φεστιβάλ Αθηνών.

Γραμμένο το 1980 από τον Χάινερ Μίλερ και βασισμένο στο επιστολικό μυθιστόρημα του Σοντερλό ντε Λακλό «Επικίνδυνες σχέσεις» που γράφτηκε στη Γαλλία το 1782, σε μια εποχή που το καζάνι έβραζε, λίγο πριν ξεσπάσει η Επανάσταση, το έργο επικεντρώνεται στο παιχνίδι των ρόλων, των φύλων και των μεταμφιέσεων με άξονα το ερωτικό παιχνίδι. Οι δύο βασικοί ήρωες αποτελούν τους αντιπροσωπευτικούς τύπους μιας ελευθεριάζουσας αριστοκρατίας του τέλους του 18ου αιώνα, που αναπτύσσουν μία στρατηγική σαγήνης χωρίς συναισθηματισμούς. «Μας είναι γνώριμη η αίσθηση της αμετάκλητης απώλειας του σώματος του άλλου, όταν το άγγιγμα είναι πλέον αδύνατο, η άβυσσος μεταξύ των δύο κορμιών αγεφύρωτη», λέει η Ρενάτε Τζετ. «Ο έρωτας έχει πεθάνει. Πρόκειται για αντιπαράθεση με το τελεσίδικο. Υπάρχει τρόπος να συμβιβαστεί κανείς με το τελεσίδικο;

Δύο ηθοποιοί. Τέσσερα πρόσωπα. Οι πρωταγωνιστές υποδύονται τον εαυτό τους και τους άλλους. Επινοούν εκ νέου τον εαυτό τους στα πρόσωπα του άμεσου περιβάλλοντός τους, αλλάζουν φύλο κατά βούληση και, μέσα από αυτές τις ταυτότητες, ποθούν, σαγηνεύουν, αγαπούν, θυσιάζονται, πληγώνουν, βασανίζουν και, τέλος, σκοτώνουν. "Ο έρωτας είναι δυνατός σαν τον θάνατο".

Ένα παιχνίδι δίχως όρια. Η γλώσσα, πομπός και δέκτης. Συμβίωση στην ψύχωση; Είναι δυνατόν να παύσεις τον πόνο παίρνοντας το πρόσωπο ενός άλλου; Είναι κάποιο είδος τελετουργικού; Φέρνει την κάθαρση;».

Επανέρχεται ... δριμύτερο

ΡΕΝΑΤΕ ΤΖΕΤ: Η ΕΛΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΤΕΡΑΤΑ

[Συνέντευξη στην ΙΩΑΝΝΑ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία / 2, 12/07/2008]

Την Αυστριακή Ρενάτε Τζετ, που στην Ελλάδα γνωρίζουμε μονομερώς με την ιδιότητα της σκηνοθέτιδος, την πρωτοείδα πάνω στη σκηνή ως ηθοποιό.

Ρενάτε Τζετ: Αυτό που ανακάλυψα, με μεγάλη μου χαρά, είναι ότι οι Ελληνες ηθοποιοί είναι ανοιχτοί να ανακαλύψουν νέους τρόπους έκφραση

Ηταν η κατάξανθη νευρώδης παρουσία στο «Καθαροί πια» της Σάρας Κέιν, τη συγκλονιστική παράσταση του «τρομερού παιδιού» του πολωνικού θεάτρου, Κριστόφ Βαρλικόφσκι, που κάποιοι τυχεροί είδαμε τον Απρίλιο στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της συνάντησης για το 13ο Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου -επ' ευκαιρία, μη χάσετε το «Krum» που φέρνει ο εμπνευσμένος 46χρονος Πολωνός από την Τετάρτη στην «Πειραιώς 260», στο Φεστιβάλ Αθηνών.

Η Τζετ ερμήνευε εμβόλιμα, σαν μια εισαγωγή-δυναμίτη στο έργο, τον μονόλογο της Κέιν «Λαχταρώ». Αργότερα επανερχόταν ανάμεσα στους ηθοποιούς σαν μια φιγούρα που παρατηρούσε τα πάντα, χωρίς όμως να μπορούν οι άλλοι να τη δουν. Τραγουδούσε τα τζαζ-μπλουζ μουσικά ιντερμέντζα σε ένα σκηνικό γεγονός που ζητούσε επιτακτικά την αποφόρτιση. Ο ηλεκτρισμός της ερμηνείας της -στην πρόζα και στο τραγούδι- μεταβιβαζόταν στο ακέραιο στην πλατεία.

Την κοσμοταξιδεμένη σκηνοθέτιδα και πρωταγωνίστρια την πρωτοανακάλυψε ο Δημήτρης Τάρλοου. Και πρόπερσι την κάλεσε να σκηνοθετήσει στο θέατρό του, το «Πορεία», το «The Man Who» των Πίτερ Μπρουκ και Μαρί Ελέν Εστιέν. Η δεύτερη σκηνοθεσία της επί ελληνικού εδάφους είναι το «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ, το οποίο με Μερτέιγ την Μπέτυ Αρβανίτη και Βαλμόν τον Χρήστο Στέργιογλου, από την Τρίτη ώς την Κυριακή, θα παρουσιάζεται στο «Σχολείον» (η μετάφραση είναι της Ελένης Βαροπούλου). Μια εξαιρετική ευκαιρία να κάνουμε συγκρίσεις, με απόσταση ενός μόλις χρόνου, με το τέλεια στιλιζαρισμένο «Κουαρτέτο» του Ρόμπερτ Ουίλσον, που ευτύχησε να έχει πρωταγωνιστές την Ιζαμπέλ Υπέρ και τον Αριέλ Γκαρσία Βαλντές και είδαμε στο θέατρο «Ολύμπια».

Την Τζετ τη βρήκα στις πρόβες του «Κουαρτέτου» μπαϊλντισμένη, σχεδόν νευριασμένη από την αφόρητη ζέστη της Αθήνας. Μαζί της το σκυλάκι της, ένα τόσο δα ζωντανό, που κουβαλάει μαζί της όπου κι αν δουλεύει, στην Αυστρία, στην Πολωνία, τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Αφρική.

«Η ζέστη σε φέρνει σε μια νέα, πρωτόγνωρη, σχεδόν μεταβατική κατάσταση. Γίνεσαι πιο νωθρός, αργός. Αισθάνεσαι ότι περπατάς στη σαβάνα», μου λέει, ενώ δίπλα μας οι δύο ηθοποιοί ζεσταίνονται πριν το πέρασμα του έργου.

• Πώς είναι να δουλεύετε με Ελληνες. Βλέπετε να υπάρχει μια κοινή σχολή, ή καθένας έχει τη... δική του;

Με τον Χρήστο Στέργιογλου στις πρόβες του «Κουαρτέτου»

«Αυτό που ανακάλυψα, με μεγάλη ομολογώ χαρά, είναι ότι οι Ελληνες ηθοποιοί είναι ανοιχτοί. Δεν είναι ζήτημα σχολής, παρότι δεν μπορώ να πω κι ότι βλέπω να υπάρχει μια συγκεκριμένη σχολή που τους συνδέει. Και στο "The Man Who", την πρώτη μου συνεργασία με Ελληνες, το κοινό στοιχείο μεταξύ των ηθοποιών ήταν αυτή η ανοιχτοσύνη, η δίψα, η ανάγκη τους να ανακαλύψουν νέους τρόπους. Δεν είναι σύνηθες».

Η παράσταση του Βαρλικόφσκι («Καθαροί πια»), στην οποία συμμετείχατε, προφανώς δεν θα έβγαινε αν δεν ήσασταν όλοι οι ηθοποιοί τελείως ανοιχτοί. Δεν έχω ίσως ξαναδεί πιο ανοικτούς και εκτεθειμένους ηθοποιούς στη σκηνή... [συνεχίζεται]

Με τις «Βάκχες» θέλω να μιλήσω για τις πυρκαγιές στην Ελλάδα