Δημήτρης Καταλειφός: «Στη σκηνή δείχνω τα αληθινά μου συναισθήματα, όχι στη ζωή»

Ο πρωταγωνιστής της «Εκδοχής του Μπράουνινγκ» μιλάει για την πετυχημένη παράσταση που ανεβαίνει δεύτερη χρονιά, τη ζωή με προσωπεία ρόλων, τον θεατρικό πληθωρισμό της Αθήνας και τις ανερχόμενες ομάδες καλλιτεχνών που ψάχνουν μια θέση στον χάρτη

Δημήτρης Καταλειφός: «Το θέατρο είναι είδος πρώτης ανάγκης»

Ο Δημήτρης Καταλειφός, μαγικός «Ονειροπόλος» της Οδού Κεφαλληνίας

• Της Σαντρας Βουλγαρη,  Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 1 Aπριλίου 2012

«Ονειροπόλος είναι αυτός που επιδιώκει πράγματα ακατόρθωτα, που δεν λαμβάνει υπ’ όψιν του την πραγματικότητα και δεν δεσμεύεται απ’ αυτήν. Μια καλοκαιριάτικη λευκή νύχτα, ο Ονειροπόλος συναντάει τη Νάστενκα. Μαζί δραπετεύουν από την πεζή πραγματικότητα που τους περιβάλλει, σ’ έναν κόσμο παραμυθένιο, που θα τους εξασφαλίσει τουλάχιστον μία αληθινή στιγμή ευτυχίας». Πριν από δύο εβδομάδες άρχισαν οι παραστάσεις του έργου «Λευκές νύχτες» του Ντοστογιέφσκι, κάθε Δευτέρα και Τρίτη, στη Β΄ Σκηνή του Θεάτρου Οδού Κεφαλληνίας και από τις πρώτες κιόλας ημέρες έγινε το αδιαχώρητο. Ο Δημήτρης Καταλειφός, παρακινημένος από την επιθυμία δύο νέων ηθοποιών, επέστρεψε στην αγάπη της εφηβείας του, τον Ντοστογιέφσκι και ανέβασε τις «Λευκές νύχτες».

Ο ρομαντισμός στο μεγαλείο του. Το αθηναϊκό κοινό, ενθουσιασμένο. «Φαίνεται ότι τελικά ο Ντοστογιέφσκι αρέσει...», μου λέει o Δ. Καταλειφός όταν του περιγράφω την εμπειρία μου. Τρίτη βράδυ, δέκα λεπτά πριν από την έναρξη της παράστασης, ένας χαμός στην ουρά του ταμείου. Μια παρέα νέων αντιμετωπίζει το δίλημμα του εάν θα πληρώσουν για να καθίσουν στα σκαλάκια, επειδή μόνον εκεί υπάρχει θέση. Τελικά δέχονται. Το θέατρο ασφυκτικά γεμάτο με θεατές που κυριολεκτικά «ρουφούν» τα λόγια του Ονειροπόλου (Στάθη Μαντζώρου) και της Νάστενκα (Λουκίας Μιχαλοπούλου). Μετά τη μιάμιση ώρα χωρίς διάλειμμα, που διαρκεί η παράσταση, οι θεατές ξεσπούν σε θερμό χειροκρότημα. Δύο νέοι που μιλούν για τον έρωτα και την αγάπη, ένας Ονειροπόλος που αναπόφευκτα πληγώνεται, όμως στέκει δυνατός, γεμάτος θάρρος.

Δεν είμαστε ικανοί για συνύπαρξη κι ας την επιθυμούμε

Η Ράνια Οικονομίδου και ο Δημήτρης Καταλειφός στο «Ταξίδι μιας μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα» που ξαναρχίζει στο Απλό Θέατρο

Συνέντευξη στον ΧΡΗΣΤΟ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 2 - 04/10/2008

Ο Ευγένιος Ο' Νιλ, ο μέγας αυτός Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, έγραψε το «Ταξίδι μιας μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα» το 1940. Δεν αξιώθηκε να το δει επί σκηνής. Παίχτηκε το 1956, περίπου 3 χρόνια μετά τον θάνατό του.

Ο Δημήτρης Καταλειφός και η Ράνια Οικονομίδου στην παράσταση του Αντώνη Αντύπα. «Στο έργο του Ο' Νιλ οι ήρωες είναι, υποτίθεται προστατευμένοι μέσα στο οικογενειακό κέλυφος που, βέβαια, υπάρχει και δεν υπάρχει. Ο άνθρωπος είναι μια τραγική μονάδα στον κόσμο έτσι κι αλλιώς», λένε

Το έργο είναι γενναία αυτοβιογραφικό. Δεν φοβήθηκε να σκαλίσει βαθιά μέσα του και ν' αγγίξει ιδίως εκεί που πονούσε. Στο σημείωμα που γράφει, στην εισαγωγή του βιβλίου του, αφιερώνοντάς το στην αγαπημένη σύζυγό του Καρλότα με την ευκαιρία της συμπλήρωσης του 12ου χρόνου του γάμου τους, μιλάει για «ένα θεατρικό έργο παλαιάς θλίψης, γραμμένο με δάκρυα και αίμα».

Τι σημαίνει, αναρωτήθηκα πολλές φορές, αυτό το «παλαιά θλίψη»; Κι όταν είδα την παράσταση του έργου τον περασμένο χειμώνα, στο Απλό Θέατρο σε σκηνοθεσία Αντώνη Αντύπα, ήθελα να το συζητήσω. Ετσι προέκυψε και αυτή η συνέντευξη με τους πρωταγωνιστές του έργου, τη Ράνια Οικονομίδου και τον Δημήτρη Καταλειφό. Η παράσταση,πάντως, επαναλαμβάνεται. Μην τη χάσετε. Η πρεμιέρα της είναι στις 23 Οκτωβρίου και θα διαρκέσει ώς 1 Φεβρουαρίου.

• Τι είναι, λοιπόν, αυτή η «παλαιά θλίψη»;

Δ. Καταλειφός: «Το λέει και στο έργο νομίζω. Είναι ότι οι άνθρωποι, ενώ έχουν πραγματικά τόσο ανάγκη να αγαπηθούν και να αγαπήσουν, όπως αγαπιούνται πολύ αυτοί οι τέσσερις άνθρωποι (σ.σ.: ο Τάιρον, η γυναίκα του, και τα δύο αγόρια τους), στο τέλος ξεμένουν».

Ρ. Οικονομίδου: «Ετσι δεν είναι, όμως, η οικογένεια; Εκεί, σ' αυτήν την "παλαιά θλίψη" δεν καταλήγει;».

Δ. Καταλειφός: «Ο άνθρωπος είναι μια τραγική μονάδα στον κόσμο έτσι κι αλλιώς. Στο έργο του ο Ο' Νιλ αυτήν ακριβώς την τραγικότητα δείχνει, παρ' όλο που οι ήρωες είναι, υποτίθεται, προστατευμένοι μέσα σε ένα οικογενειακό κέλυφος. Βέβαια, αυτό το κέλυφος στην ουσία ισχύει και δεν ισχύει, υπάρχει και δεν υπάρχει. Και αυτό, νομίζω, είναι που κάνει το έργο σκληρό. Η μορφίνη ή το αλκοόλ δεν είναι παρά η ανάγκη του ανθρώπου να ξεφύγει από την πραγματικότητα, μέσα στην οποία ασφυκτιά. Δηλαδή αυτοί οι δύο άνθρωποι ερωτεύτηκαν, παντρεύτηκαν, αλλά από εκείνη τη στιγμή ο γάμος άρχισε να γίνεται, όπως λέει και ο Στρίντμπεργκ, "ένα κλουβί φυλακής στο οποίο τα άτομα ασφυκτιούν". Η γυναίκα, λοιπόν, ζητάει αυτή τη φυγή στη μορφίνη, ο άντρας στο αλκοόλ, δηλαδή δεν καλύπτουν ο ένας τον άλλον. Η συμβίωση δεν είναι ικανή να τους κάνει ευτυχείς».

Η οικογένεια, ένα κλουβί

• Ούτε καν, όμως, και η ύπαρξη των παιδιών...

Δ. Καταλειφός: «Μοιραία, ναι».

Ρ. Οικονομίδου: «Η οικογένεια περιορίζει πάρα πολύ τον ζωτικό χώρο που ο καθένας μας έχει ανάγκη. Και πιστεύω ότι αυτό είναι που φέρνει τις συγκρούσεις. Είναι δύσκολο να πετύχεις τις λεπτές ισορροπίες -η οικογένεια να καλύπτει τη μοναξιά και ταυτόχρονα να σου αφήνει και ένα ελεύθερο πεδίο να είσαι ο εαυτός σου και να προάγεις την προσωπικότητά σου. Ο ένας κατακλύζει τον άλλον, με αποτέλεσμα να είναι όλοι και μπαρουτιασμένοι και εγκλωβισμένοι».

• Μιλάω με δύο ανθρώπους που επέλεξαν, ή ίσως «και να τα 'φερε η μοίρα έτσι τα πράγματα», να μείνουν μόνοι στη ζωή -να μην παντρευτούν, δηλαδή, και να μην κάνουν παιδιά.

Μεγάλο μέρος της επιτυχίας της παράστασης οφείλεται στις ερμηνείες του Αλκη Κούρκουλου και του Κώστα Βασαρδάνη. Εδώ με τον Δ. Καταλειφό

Ρ. Οικονομίδου: «Οταν είσαι πολύ νέος το θέλεις βιολογικά, μια ανάγκη της φύσης, αυξάνεσθε και πληθύνεσθε, χωρίς να ξέρεις γιατί. Θέλεις να κάνεις ένα παιδί, χωρίς να λογαριάζεις, πόσο μεγάλη είναι η ευθύνη που αναλαμβάνεις. Βλέπεις τα ρουχαλάκια τα ωραία στις βιτρίνες και λες θα το ντύνω έτσι, νομίζεις ότι είναι μια κούκλα, ένα παιχνίδι. Εντάξει, δεν κατάφερα να κάνω ένα παιδί και δεν μετανιώνω».

• Εσείς, κύριε Καταλειφέ;

Δ. Καταλειφός: «Εγώ στεναχωριέμαι πολύ που δεν έχω παιδί. Συχνά με μελαγχολεί αυτή η σκέψη, μερικές φορές υπάρχει ένα υποκατάστατο, έτσι... εδώ και πολλά χρόνια πηγαίνω σε διάφορες δραματικές σχολές και διδάσκω, γι' αυτή τη σχέση που γεννιέται με τα παιδιά μέσα από το κοινό αντικείμενο που έχουμε. Και βγαίνει, που λέτε, αυτό το πατρικό υποκατάστατο, και νιώθω, τότε, ταυτόχρονα, μια χαρά και μια μελαγχολία. Και σκέφτομαι, "αχ, τι ωραία να το είχα αυτό δικό μου παιδί". Ναι, λυπάμαι, στενοχωριέμαι. Νομίζω ότι είναι μια έλλειψη στον άνθρωπο να μην...».

Και για τους δύο, το θέατρο ήταν πάντα «σαν τον εραστή που τα ζητάει όλα». Αλλά και η ίδια η ζωή εδώ στην Ελλάδα, ιδίως για τους ανθρώπους που υπηρετούν το θέατρο, και δεν «εξυπηρετούνται» από αυτό, δεν είναι καθόλου εύκολη.

«Στο εξωτερικό», λέει ο Δημήτρης, «παίζουνε ένα έργο και μπορεί να ζήσουν δέκα χρόνια μετά από αυτό. Εμείς εδώ παίρνουμε κάτι μισθούς πείνας, που με πολύ ζόρι τα βγάζουμε οι ίδιοι πέρα. Πολλές φορές σκέφτομαι ότι αν είχα ένα παιδί, όπως σας είπα πριν, ίσως θα έπρεπε να είχα κάνει φοβερές παραχωρήσεις».

Δ. Καταλειφός: «Πιστεύω ότι όλοι οι ηθοποιοί -μου το έλεγε και ο Αλκης ο Κούρκουλος- κάπου είμαστε ανισόρροποι. Νομίζω ότι είμαστε άνθρωποι που κατά βάση δεν αντέχουμε πολύ την πραγματικότητα, δεν μας αρέσει. Και αναζητάς κάτι άλλο. Αλλού. Και το βρίσκεις εκεί, στο θέατρο. Νομίζω ότι αυτό ήταν που με έκανε ηθοποιό».

Εσείς είστε μαζί στο θέατρο εδώ και αρκετά χρόνια. Ξέρω, μιλώντας και με αρκετούς ανθρώπους που εκτιμώ, ότι η δουλειά σας βασίζεται και ίσως και εξαρτάται πολύ από αυτό που λέμε ομαδικότητα. Οταν ήσασταν με τον Βογιατζή, θυμάμαι πόσο έντονα έβγαινε αυτή η ομαδικότητα στις παραστάσεις σας.

Ρ. Οικονομίδου: «Μέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν μέναμε ικανοποιημένοι από τον τρόπο που δουλεύαμε σε διάφορα θέατρα. Θέλαμε, φέρ' ειπείν, να δουλεύουμε με τον τρόπο που εμείς θέλαμε τα κείμενα».

Δ. Καταλειφός: «Δηλαδή αυτό που μας έφερε κοντά, όχι μόνο εμάς τους δύο και όλους όσους συνετέλεσαν σ' αυτές τις δύο ομάδες (Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας, Θέατρο Εμπρός), ήταν η ανάγκη για τη δημιουργία μιας κοινής γλώσσας η οποία είναι πολύ απαραίτητη στο θέατρο. Δηλαδή, επειδή το θέατρο είναι πραγματικά μια συλλογική τέχνη, είναι πολύ σημαντικό στη σκηνή να δημιουργούνται σχέσεις, να συνομιλούν πραγματικά οι ηθοποιοί, δηλαδή να υπάρχει κοινή γλώσσα και κοινό ζητούμενο. Αυτό, ειδικά όταν πρωτογίνανε αυτές οι ομάδες, ήταν πολύ καινούργιο. Τέλος πάντων, βέβαια, από όλη αυτή τη διαδικασία εμείς με τη Ράνια έχουμε ξεμείνει μετά από διάφορες περιπέτειες».

Ρ. Οικονομίδου: «Κατά την άποψή μου τα πράγματα δεν χαλάσανε, ούτε καλλιτεχνικά, ούτε διαχειριστικά, ούτε επιχειρηματικά, άσχετα αν όλοι μας είμαστε ανίκανοι κατά κάποιον τρόπο, τουλάχιστον στην αρχή, να το δούμε σαν επιχείρηση όλο αυτό το πράγμα. Εγώ αισθάνομαι ότι χάλασαν τα πράγματα εξαιτίας χαρακτήρων, εξαιτίας της μανίας να άρχει κάποιος!».

Αυτό δεν είναι ένα ιδίωμα και στην κοινωνία σήμερα που το βρίσκουμε σε κάθε μας βήμα;

Δ. Καταλειφός: «Ισως είναι πραγματικά δύσκολο μέσα στη διάρκεια του χρόνου οι άνθρωποι να συνυπάρχουν για πολύ καιρό. Αρχίζουν και βγαίνουν οι ανασφάλειες του καθενός, οι ματαιοδοξίες. Αυτό που λέει η Ράνια, κάποιος να ηγείται, κάποιος να μη θέλει να είναι υπό. Μπορεί τελικά οι άνθρωποι να μην είμαστε ικανοί για ομάδες παρ' όλο που τις επιθυμούμε».

Το έχετε δει πουθενά αυτό το πρότυπο, της ομάδας, να λειτουργεί σωστά και, κυρίως, σε βάθος χρόνου, είτε στο θέατρο είτε σε άλλο τομέα της ζωής μας;

Δ. Καταλειφός: «Νομίζω ιστορικά και διεθνώς καμιά ομάδα δεν έχει κρατήσει για πάντα». *

Μπροστά στην καταστροφή του πλανήτη όλα τ' άλλα είναι γελοία

Η συζήτησή μας πήγε, βεβαίως, και στο «θέατρο της καθημερινότητας». Στα μικρά πράγματα, που εδώ στα μέρη μας μοιάζουν να μας απασχολούν περισσότερο από τα μεγάλα.

Ρ. Οικονομίδου: «Μου είναι αδιανόητα τα θέματα με τα οποία ασχολείται η ανθρωπότητα. Μου είναι αδιανόητο να είμαστε σε μια σφαίρα επάνω στο σύμπαν που κινείται, την οποία την καταστρέφουμε συνεχώς, και να ασχολούμαστε με το ασφαλιστικό· δηλαδή όλα αυτά τα πράγματα που απασχολούν τον άνθρωπο μου φαίνονται γελοία, γελοία. Εγώ αισθάνομαι πάρα πολύ άσχημα που είμαι άνθρωπος, ειλικρινά».

Ποια θέματα νομίζετε πως θα έπρεπε να μας απασχολούν περισσότερο;

Ρ. Οικονομίδου: «Πώς να ζούμε με ειρήνη σε αυτόν τον πλανήτη. Να τον προστατεύουμε, να τον προσέχουμε, να είμαστε όλοι αγαπημένοι. Και καθόμαστε τώρα και λέμε τα Σκόπια, και ένα εκτάριο γης από εδώ και ένα εκτάριο γης από εκεί και αυτοί είναι εχθροί μας και οι άλλοι είναι φίλοι μας. Δεν τα χωράει ο νους μου εμένα αυτά τα πράγματα. Μπορεί να ακούγομαι παράξενη και τρελή, δεν ξέρω, αλλά βρίσκω τρέλα όλοι αυτοί οι άνθρωποι, οι κουστουμαρισμένοι που κάθονται και κάνουν συσκέψεις επί συσκέψεων για να λύσουν, λέει, το θέμα του περιβάλλοντος. Αυτά είναι "άλφα, βήτα", τελειώσαμε, απλά πράγματα, ένα μωρό να βάλεις θα σ' τα λύσει, η γάτα μου θα σ' τα λύσει».

Δ. Καταλειφός: «Συμφωνώ σε όλα αυτά που λέει η Ράνια. Απλώς αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα της ανθρωπότητας εδώ και αιώνες, ότι δεν υπερισχύει το αυτονόητο. Οπως λέγαμε και πριν για τις ομάδες, ότι άμα ήταν ο κόσμος αγγελικά πλασμένος θα υπήρχαν ομάδες και θα λειτουργούσαν καλύτερα τα πράγματα. Τελικά, όπως λέει και ο Φρόιντ, ο άνθρωπος γεννιέται και είναι ένα διεστραμμένο μωρό».

Ρ. Οικονομίδου: «Και εγώ τώρα το διαπιστώνω αυτό, καθώς περνάνε τα χρόνια. Και βρίσκω κάποια παρηγοριά στα ζώα, που είναι πολύ καθαρό πράγμα, ας πούμε».

Δ. Καταλειφός: «Δεν είναι όμως εύκολο να επικρατήσει το καλό, ακόμα και στα ζώα δεν θα πάει το ένα σκυλί να αρπάξει το φαΐ από το άλλο;».

Ρ. Οικονομίδου: «Δεν έχει μυαλό, γι' αυτό το κάνει. Ο άνθρωπος που έχει, όμως, γιατί συμπεριφέρεται έτσι, αρπαχτικά;».

Δ. Καταλειφός: «Επειδή, προφανώς, το μυαλό του δεν είναι προσανατολισμένο μόνο προς το αυτονόητο και το καλό. Και δυστυχώς το χρήμα και η απληστία έχουν επικρατήσει σήμερα, κάνοντας τους φτωχούς κι ανήμπορους ανθρώπους πιο δυστυχισμένους, και ας ζουν σε μια κοινωνία φαινομενικής αφθονίας. Δείτε τα νοσοκομεία μας. Σε ποιο δημόσιο νοσοκομείο μπορεί να πάει ο απλός άνθρωπος και να τον κοιτάξουνε όπως πρέπει; Αμα δεν έχει λεφτά, έχει καμιά τύχη; Οχι ασφαλώς. Σαν ζώο θα τον αφήσουνε να πεθάνει».

Θα θέλατε να σχολιάσετε αυτό που τα μέσα ενημέρωσης τον τελευταίο καιρό ονομάζουν «φαινόμενο Τσίπρα»;

Δ. Καταλειφός: «Εμένα με ευχαριστεί ότι αυτή τη στιγμή έστω -δεν ξέρω πώς θα εξελιχθεί στη συνέχεια- για πρώτη φορά στην Ελλάδα δίνεται η δυνατότητα σε έναν νέο άνθρωπο να δοκιμάσει κάτι, και ας αρχίσανε οι διάφοροι τριγύρω τις κακίες, του τύπου ότι ο Τσίπρας είναι lifestyle κ.τ.λ. Μέσα στη γενική καταχνιά, εγώ βρίσκω αισιόδοξο αυτή τη στιγμή ότι υπάρχει ακόμα ας πούμε η Αριστερά, πιστεύω ότι είναι μια διέξοδος, όχι κάτι άγιο ούτε κάτι αγγελικά πλασμένο, αλλά μια ελπίδα ότι ίσως κάποια πράγματα μπορεί να διορθωθούν».

Ρ. Οικονομίδου: «Εγώ μισώ τα πολιτικά συστήματα όλα, τα βρίσκω γελοία. Αλλού πρέπει να εστιάσει ο άνθρωπος για να μπορέσει να ζήσει μια καλύτερη ζωή. Πρώτα να εστιάσει μέσα του. Να εξοικειωθεί με αυτό, να το πλουτίσει και να το αγαπήσει. Και έπειτα, να βγει έξω και να προσφέρει. Πρώτα πρώτα, και επειγόντως, στη διάσωση του πλανήτη».

Η εποχή μας θα μπορούσε να βγάλει έναν Σέξπιρ, έναν Μότσαρτ;

Ρ. Οικονομίδου: «Και τι να τον κάνει να τον βγάλει; Τι κέρδισε η Αναγέννηση που τον είχε; Το θέμα είναι πώς αξιοποιείς το καλό, όχι αν απλώς το είχες κάποτε. Είχαμε και τον Σέξπιρ. Τον διάβασαν κάποιοι - και λοιπόν; Το αποτέλεσμα είναι να είμαστε σήμερα σε αυτό το χάλι που είμαστε. Ο άνθρωπος να μην ξέρει τι να κάνει τα σκουπίδια του...».

Πιστεύετε στον Θεό;

Δ. Καταλειφός: «Εχω ανάγκη να πιστεύω. Επειδή με είχε απασχολήσει το ζήτημα, νιώθω ότι χρειάζομαι μια ανώτερη δύναμη που είναι ο Θεός. Δεν μπορώ τους παπάδες, τις εκκλησίες. Αλλα μου αρέσει πολύ να πάω σε μια άδεια εκκλησία και να ανάψω ένα κερί κατά καιρούς, γιατί αυτό μου δίνει μια δύναμη για να πάω πιο πέρα. Δεν ξέρω αν υπάρχει Θεός, έχω ανάγκη να υπάρχει. Θέλω κάπου να καταφύγω, είναι μια λύση».

2 - 04/10/2008

Δημήτρης Καταλειφός: «Έμεινε γειτονιά το Παγκράτι»

Στα δάχτυλά του μόνιμα ένα τσιγάρο -ελαφρύ. «Μανιώδης καπνιστής», εξομολογείται. Μανιώδης και με το θέατρο, όπως αποδεικνύει η πορεία του. Ζεστός και τρυφερός σε μια κοινωνία όπου η τρυφερότητα εκφράζεται σπάνια, ο ηθοποιός Δημήτρης Καταλειφός μάς κάλεσε στη γειτονιά του, στο Παγκράτι.

«Δεν επέλεξα γειτονιά, επέλεξα το διαμέρισμα», εξομολογείται. «Αδειασε το διαμέρισμα ενός φίλου κι ήρθα. Ετσι βρέθηκα στο Παγκράτι. Σιγά σιγά άρχισα να δένομαι και τώρα πια έχω αρχίσει να την αγαπάω την περιοχή». Ο καφές ντεκαφεϊνέ, το τσιγάρο ανάβει και σβήνει, και οι εικόνες της γειτονιάς του ξεδιπλώνονται:

«Η πιο ωραία εικόνα είναι αυτή που βλέπω από το μπαλκόνι μου. Ο Λυκαβηττός, η πλατεία Προσκόπων και δυο-τρεις ακόμη πλατείες. Η πιο ωραία εικόνα είναι οι πλατείες. Η πλατεία Βαρνάβα, η πλατεία Πλαστήρα. Καθεμία έχει το δικό της χρώμα. Εχουν μια αίσθηση γειτονιάς που μας πάει πολλά χρόνια πίσω. Αυτό είναι κάτι πολύτιμο και εγώ το έχω ανάγκη».

Βγαίνουμε στους δρόμους της γειτονιάς. «Όλα εδώ είναι σε ανθρώπινη κλίμακα. Τα καταστήματα, τα μικρομάγαζα, τα πρακτορεία, τα φαρμακεία. Το Παγκράτι είναι κλασικό, δεν έχει αλλάξει μέσα στο χρόνο. Είναι αξία σταθερή και δεν… νεοπλουτίζει καθόλου. Να αυτός ο δρόμος, η Αρχελάου, με όλα αυτά τα μαγαζάκια, τα ταβερνάκια, τα μικρά ζαχαροπλαστεία, είναι μια μικρή πόλη. Εχεις μια αίσθηση στη γειτονιά μου πως δεν έχει γίνει μοντέρνα μέσα στο χρόνο. Υπάρχει εδώ πιο κάτω στην Αρχελάου ένα μπακάλικο, το οποίο προτιμώ, παρόλο που πολύ κοντά μου υπάρχει ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ. Μπορεί να έχουν πολύ ωραία πράγματα, αλλά με ζαλίζουν τα σούπερ μάρκετ. Το μικρό μπακάλικο το έχει ένας πατέρας με το γιο του. Εχουμε ανθρώπινες σχέσεις, κουβεντιάζουμε για το θέατρο, την παράσταση και βλέπεις ένα αληθινό ενδιαφέρον. Μου λένε τα νέα τους, πού πήγαν διακοπές. Υπάρχει μια ζεστασιά, η οποία αν χαθεί και αυτή θα είναι πολύ ψυχρά τα πράγματα».

Στη γειτονιά του ηθοποιού υπάρχουν μερικά από τα πιο γνωστά και παλιά στέκια καλλιτεχνών στην Αθήνα. «Στην πλατεία είναι ο ‘’Μαγεμένος Αυλός’’, η ταβέρνα του Ηλία, που κάνει τα κλασικά μπιφτέκια, και όλα αυτά τα μαγειρεία. Εκείνο όμως που αγαπώ περισσότερο είναι τα περίπτερα, γιατί ξενυχτάνε. Επειδή είμαι και μανιώδης καπνιστής… Είναι καταπληκτικό να ξέρεις ότι το περίπτερο ξενυχτάει για τσιγάρα και για ό,τι άλλο θες. Και στη γειτονιά μου υπάρχουν τρία. Το ένα, μάλιστα, το έχει μια οικογένεια αλλοδαπών». Μοιραία έρχεται η κουβέντα στους μετανάστες και την ασφάλεια στην περιοχή: «Εδώ έχουμε περισσότερη ασφάλεια από οποιαδήποτε περιοχή της Αθήνας. Ας πούμε στην Πειραιώς, όπου είναι το θέατρο, πηγαίνω σφιγμένος, η Σοφοκλέους είναι για να στρίβεις και να μην περνάς από εκεί… Το Παγκράτι δεν μου έχει δώσει τέτοια αίσθηση. Περπατάω και στις δύο και στις τρεις τη νύχτα και νιώθω ασφαλής».

Όσο για τους αλλοδαπούς στην περιοχή, οι περισσότεροι είναι Φιλιππινέζοι και, όπως λέει ο ηθοποιός, «το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό σου είναι αυτά τα υπόγεια στις πολυκατοικίες. Πολλά από αυτά, μάλιστα, πλημμυρίζουν κάθε φορά που βρέχει. Είναι μια άσχημη εικόνα να βλέπεις τα σπίτια να πλημμυρίζουν και τους μετανάστες να κουβαλούν τα πράγματά τους στο δρόμο. Από την άλλη, η γειτονιά ομόρφυνε με κάποια μαγαζάκια λιβανέζικα, αφρικανικά. Εχουν ενσωματωθεί εδώ και δεν είναι παραβατικοί».

Στους δρόμους βλέπουμε παντού παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Πάνω στα πεζοδρόμια. Ο ίδιος δεν οδηγεί αλλά για το θέμα του παρκαρίσματος έχει άποψη: «Το ξέρω από ανθρώπους που έρχονται να με δουν και μου λένε πόση ώρα ψάχνουν για να βρουν να παρκάρουν. Πολλές φορές προσπαθούν πάνω από μία ώρα».

Οσο για τα σκουπίδια, οι κάδοι ξεχειλίζουν και η ανακύκλωση είναι άγνωστη λέξη για την περιοχή. Τα κορναρίσματα και τα σπινιαρίσματα στη διαπασών, κάτι που δεν μένει ασχολίαστο: «Εχω την ατυχία να μένω σε έναν κεντρικό δρόμο. Εκεί ακούς τα πάντα, τους ήχους από τις τηλεοράσεις και τα ραδιόφωνα, τους καβγάδες, τις κόρνες. Εντάξει, δεν είναι όπως σαν να ζεις στην Πατησίων. Είναι λίγο καλύτερα. Με τον καιρό συνηθίζεις».

Αδιαφορία για το πράσινο

Τι λέει ο ηθοποιός για την περιβαλλοντική ευαισθησία πολιτών και πολιτικών

«Πέρυσι βλέπαμε τις φωτιές και είχαμε ένα σφίξιμο, παγώσαμε. Δεν τρέχουμε, όμως, να σβήσουμε τη φωτιά, όταν χρειαστεί, γιατί ο καθένας κοιτάει το μικρόκοσμό του. Πάσχουμε από αδιαφορία, και οι πολιτικοί και οι πολίτες. Από αυτό πάσχουμε όλοι οι Ελληνες».

Ο Δημήτρης Καταλειφός, μιλώντας για τις φωτιές που ταλαιπωρούν χρόνια τώρα τον Υμηττό, εκφράζει την ανησυχία του για την αδιαφορία των αρμοδίων, αλλά και του πολίτη, που συχνά αντιμετωπίζει αμήχανα οτιδήποτε συμβαίνει γύρω του.

Το άλσος

Για το Αλσος Παγκρατίου, σημείο αναφοράς για τη γειτονιά, και τα όσα έχουν ακουστεί κατά καιρούς για το σχεδιασμό ανάπλασής του, ο ηθοποιός λέει: «Κάποτε ήταν ένας χώρος πολύ αγαπητός. Εκεί ήταν και το Ελεύθερο Θέατρο. Σήμερα έχει εικόνα παραίτησης. Παρότι ο κ. Κακλαμάνης είχε πει ότι θα ασχοληθεί, δεν βλέπω να γίνεται κάτι. Δεν ξέρω αν πρέπει να γίνει θέατρο ή αναψυκτήριο. Αυτό έχει και τα υπέρ και τα κατά. Θέλει σκέψη. Το άλσος δεν έχει ζωντάνια, φωτισμό, δεν έχει απολύτως τίποτε. Αλλά και το Πάρκο Ριζάρη είναι ένας χώρος που μένει ανεκμετάλλευτος. Εκεί είναι η έξοδος του μετρό, δίπλα είναι το Βυζαντινό Μουσείο. Θα μπορούσε να είναι ένας καταπληκτικός χώρος».

Όπως λέει, το θέμα δεν είναι να ρίχνουμε ευθύνες στον πολίτη λέγοντας πως «ο Ελληνας δεν έχει παιδεία για πάρκα». «Δείτε ως παράδειγμα τον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου», σχολιάζει. «Είναι ένας ωραίος χώρος περιπάτου, που όλοι τον χρησιμοποιούν. Δεν καταλαβαίνω γιατί πιστεύουν πως ο κόσμος δεν αγκαλιάζει ένα πάρκο, όταν αυτό είναι ωραίο».

Για την αισθητική της πόλης, ο ηθοποιός σχολιάζει: «Αν είναι να κάνουν επεμβάσεις, όπως αυτές που έγιναν στις πλατείες του κέντρου, της Ομόνοιας για παράδειγμα, με το απίστευτο μπετόν, καλύτερα ας μένουν με αυτά τα ψωροχορτάρια. Παρατηρώ τις απέλπιδες προσπάθειες των δημάρχων να φυτεύουν λουλούδια σε γλάστρες, στη μέση των πλατειών και των πεζοδρομίων. Εντάξει, καλές είναι αλλά από ό,τι θυμάμαι κανένας δήμαρχος δεν έκανε κάτι ουσιαστικό. Θυμάμαι τον κ. Κακλαμάνη να λέει πως θα φυτέψει πλατάνια μέσα στην Αθήνα. Από όσο μπορώ να θυμηθώ -γιατί δεν ασχολούμαι με τα κοινά με τέτοιο τρόπο ώστε να είμαι απόλυτος- όσοι δήμαρχοι της Αθήνας ήταν και κάτοικοί της δεν έκαναν καλή δουλειά ούτε στη γειτονιά τους. Ως ένας απλός πολίτης, δεν έχω δει να αλλάζει κάτι στην καθημερινότητά μας. Ούτε έργα υποδομής έγιναν ούτε δεντροφύτευση ούτε χώροι για πάρκινγκ ούτε πεζοδρόμια. Δείτε την κατάσταση του Εθνικού Κήπου, δεν άλλαξε απολύτως τίποτε. Υπήρχε κι ένα καταπληκτικό καφενείο στο Καλλιμάρμαρο με πολύ όμορφη θέα. Πάει και αυτό…».

Στο σινεμά

Στη γειτονιά του Δημήτρη Καταλειφού υπάρχουν μερικά από τα παλαιότερα σινεμά της Αθήνας. Για ένα από αυτά, το «Οασις», μας λέει: «Είναι από τα αγαπημένα μου θερινά, το ‘’Οασις’’ στην Πρατίνου. Είναι ένας κήπος γύρω από πολύ τσιμέντο. Ομως, το ιδιαίτερο αυτού του χώρου είναι οι δύο ιδιοκτήτριές του. Είναι απίστευτα ευγενικές και γλυκές. Στο διάλειμμα προσφέρουν φιστίκια και πασατέμπο. Εχουν μια ευγένεια και μια αρχοντιά παλαιότερης εποχής. Και ξέρουν τόσα πράγματα για τον κινηματογράφο… Μακάρι να ζήσουν πολλά χρόνια και να το διατηρήσουν, μιας και οι εποχές είναι δύσκολες. Τα μικρά σινεμά είναι σαν ψυχές φωτισμένες. Ησυχα κι ανθρώπινα σου επιτρέπουν να δεις το διπλανό σου, να μιλήσεις, να χαμογελάσεις. Στα σινεμά μπορείς να δεις ένα κομμάτι των ανθρώπων της Αθήνας που δεν δέχονται να μαζικοποιηθούν».

ΚΑΡΑΔΗΜΑ ΚΑΤΕΡΙΝΑ, Ελεύθερος Τύπος, Παρασκευή, 26.09.08

ΗΘΟΠΟΙΟΙ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΑ ΘΡΑΝΙΑ

Ο Θέμης Πάνου και η Αννα Κουτσαφτίκη μιλούν για τη φοίτηση σε τμήματα θεατρολογίας των πανεπιστημίων

Με το ένα μάτι στη σκηνή, με το άλλο στα βιβλία! Μία νέα τάση καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στο ελληνικό θέατρο, καθώς όλο και περισσότεροι ηθοποιοί σπουδάζουν στα τμήματα θεατρολογίας που από το ’90 δημιουργήθηκαν στα ελληνικά πανεπιστήμια. Ο λόγος είναι η εσωτερική τους ανάγκη για να εμβαθύνουν στο αντικείμενό τους με γνώσεις θεωρίας; Είναι οι απαιτήσεις της εποχής που θέλουν τον ηθοποιό να έχει τη επιστημονική θωράκιση ώστε με τις κεραίες του να «πιάνει» τα πολλαπλά επίπεδα ενός έργου; Μήπως είναι και η ανάγκη μιας ακόμη εναλλακτικής επαγγελματικής οδού, καθώς οι σπουδές αυτές προσφέρουν λύσεις για απασχόληση σε δραματικές σχολές ή και στα σχολεία, την ίδια στιγμή που το θέατρο δεν προσφέρει πάντα τα αναγκαία μέσα βιοπορισμού;

«Πιστεύω ότι ο σημερινός ηθοποιός δεν μπορεί να είναι απλώς ο απόφοιτος μιας δραματικής σχολής. Είναι λίγο αυτό. Πρέπει να είναι καλλιεργημένος επί της ουσίας. Από την άλλη είναι ξεπερασμένη η άποψη ότι αρκεί μόνο το ταλέντο. Σήμερα οι παραστατικές τέχνες έχουν αλλάξει. Απαιτείται η πνευματική διάσταση για να συνεργαστείς με τον σκηνοθέτη, για να δώσεις τις ποικίλες πτυχές ενός ρόλου» λέει στην «Κ» ο ηθοποιός Θέμης Πάνου κάνοντας ένα διάλειμμα από την πρόβα των «Ιστοριών από το δάσος της Βιέννης» του Εντεν φον Χόρβατ από το Εθνικό Θέατρο. Ο Θ. Πάνου έχει αποφοιτήσει από το τμήμα Θεατρολογίας του Παν. Αθηνών. Από τα ίδια έδρανα πέρασε και η ηθοποιός Αννα Κουτσαφτίκη.

«Ηθελα να είμαι κοντά στο αντικείμενό μου. Αναζητούσα μια πιο σφαιρική εικόνα για τα έργα, για την απόκτηση της οποίας βοηθά η θεωρία. Σε οδηγεί να αποκτήσεις τη μεθοδολογία για να δεις το κοινωνιολογικό πλαίσιο στο οποίο γράφτηκε ένα έργο, να κατανοήσεις τα πολλαπλά επίπεδά του, να δεις τις επιρροές του συγγραφέα», τονίζει. «Οι ηθοποιοί έρχονται για εμβάθυνση, για καλλιέργεια. Η θεατρική πρακτική πηγάζει από τη θεωρία και το αντίστροφο. Υπάρχει ανατροφοδότηση των δύο πλευρών, και όσο οι δραματικές σχολές είναι ελλειμματικές στο σκέλος αυτό, τόσο περισσότερο οι ηθοποιοί θα αναζητούν διεξόδους και θα έρχονται στα θεατρικά τμήματα. Στη σχολή μας είχαμε καταξιωμένους ηθοποιούς που είναι και εξαιρετικοί φοιτητές», ανέφερε - μιλώντας στην «Κ» - ο εκλεγμένος επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Αθήνας και κριτικός θεάτρου κ. Γιώργος Πεφάνης.

Από την άλλη, φαίνεται ότι οι ηθοποιοί κατανοούν το ευρύτερο πλαίσιο μιας ανταγωνιστικής εποχής που απαιτεί διά βίου μάθηση και την αναζητούν. «Ο ηθοποιός είναι ένας μάστορας που μαθαίνει συνέχεια, και αυτό ενισχύεται από τη σημερινή εποχή που οι αλλαγές είναι γρήγορες», λέει ο Θέμης Πάνου. «Για παράδειγμα, πλέον δεν υπάρχουν θεατρικά σύνορα. Ξένοι σκηνοθέτες έρχονται στην Ελλάδα φέρνοντας τη δική τους κουλτούρα. Ενας σύγχρονος ηθοποιός καλείται να αναζητά τα ερμηνευτικά όριά του με διαφορετικές κάθε φορά θεατρικές συνθήκες. Και αυτό απαιτεί γνώσεις θεωρίας», συμπληρώνει η Αννα Κουτσαφτίκη λίγο πριν ετοιμάσει τις βαλίτσες της για τον θεατρικό βορρά της χώρας.

«Επειδή τα πράγματα δεν είναι πάντα ρόδινα οικονομικά στο θέατρο, το πτυχίο του πανεπιστημίου δίνει στα νέα παιδιά μια επαγγελματική διέξοδο για να διδάξουν σε κάποια δραματική σχολή ή στη μέση εκπαίδευση. Βέβαια, δεν είναι μόνο αυτό», λέει στην «Κ» ο γνωστός ηθοποιός Δημήτρης Καταλειφός. «Ο κύριος λόγος είναι ότι πλέον το σύγχρονο θέατρο απαιτεί ολοκληρωμένες πνευματικές γνώσεις. Δεν αρκεί μόνο το χάρισμα της υποκριτικής, χρειάζεται πλούσιο θεωρητικό υπόβαθρο». Βέβαια, υπάρχει ένας κίνδυνος. «Με τις σπουδές αυτές μπορεί ένας νέος να γίνει πολύ «διανοούμενος», κάτι που ενδέχεται να τον εμποδίσει στην έκφρασή του. Υπάρχει ο κίνδυνος να γίνει πιο σοβαροφανής, πιο λογοτέχνης και λιγότερο ηθοποιός. Είναι θέμα ισορροπίας». [Του Απόστολου Λακασα, Η Καθημερινή, 25/6/2008]