Ποιος είναι ο Ροντρίγκο Γκαρσία ή τα συμβάντα στους Δελφούς

Του Λέανδρου Πολενάκη

• Η ΑΥΓΗ, 26.04.2015

Ποιος είναι ο Ροντρίγκο Γκαρσία, ισπανοφωνος συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης; Παρ' ότι μας συστήθηκε επισήμως πρόσφατα σχετικά στο Φεστιβάλ Αθηνών, είναι παλιός μας γνώριμος. Κι ας θυμούνται ελάχιστοι την πρώτη μας επαφή με το θέατρό του, μια επεισοδιακή καλοκαιρινή βραδιά, πριν είκοσι τόσα χρόνια, στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών. Ήμουν παρών και τα παρακολούθησα όλα. Μια άγνωστη, τότε ακόμη, νεανική ομάδα απ' την Αργεντινή παρουσίαζε ένα δρώμενο που συνδύαζε θέατρο, εικαστικά, χορό, βίντεο, μουσική, τραγούδι, αυτοσχεδιασμό, περφόρμανς. Θέμα τους η αποξένωση των νέων από την κοινωνία. Ο λόγος τους καταγγελτικός.

Η καρφιτσωμένη και ο ιππότης

Ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκι χαρακτήριζε τις "Λευκές νύχτες" του, ως ένα "αισθηματικό μυθιστόρημα". Ένας επίτιτλος που παραπέμπει, όχι χωρίς δόση αυτοειρωνείας, στα γαλλικά ερωτικά ρομάντσα.

"Λευκές νύχτες" στη β' σκηνή του "Θεάτρου της Οδού Κεφαλληνίας"

Πολενάκης Λέανδρος

Η ΑΥΓΗ: 06/05/2012

Ο Ρώσος, κατά την ομολογία του, έμαθε να γράφει διαβάζοντας τους Γάλλους. Δεν μιμείται όμως δουλικά το γαλλικό μυθιστόρημα. Διατηρεί τη βασική αφηγηματική δομή του, αλλά μόνο ως πρόσχημα: για να τη γυρίσει "μέσα έξω", και να τη μετατρέψει σε ένα εσωτερικό ταξίδι αναζήτησης του εαυτού.

Αν θέλουμε να βρούμε την αληθινή πηγή της εμπύρετης "νοσούσας" αλλά όχι νοσηρής γραφής τού Ντοστογιέφσκι, πρέπει να την αναζητήσουμε αλλού, πάντως όχι στην "χλιαρή" πλην εξαιρέσεων, κάποτε νοσηρή μέσα στη σφίζουσα "υγεία" του ρεαλισμού της, γαλλική κουλτούρα. Στον "Δον Κιχώτη" του Θερβάντες, θα έλεγα, κυρίως, η επιρροή του οποίου σφραγίζει καταλυτικά και τις "Λευκές νύχτες". Όλο τα αφήγημα του Ντοστογιέφσκι θα το βρούμε καταβυθισμένο στις ονειρικές υπερβάσεις του Κιχώτη. Παραπέμπω ειδικά στο πρώτο μέρος, κεφ. XL VIII, με τους δύο "συζητητές" (Δον Κιχώτης - εφημέριος), όπου η σθεναρή υπεράσπιση από τον "ιππότη" του δικαιώματος στη φαντασία, σε αντιβολή με τις σελίδες 19-22 των "Λευκών νυχτών" με τον υποθετικό ορθολογιστή "συζητητή" (στη μετάφραση του Άρη Αλεξάνδρου των εκδόσεων "Άγκυρα"), αλλά και αλλού.

"Εν ημέραις κυάμων"

Πολενάκης Λέανδρος

Η ΑΥΓΗ: 29/04/2012

Η "Θεατρική Εταιρεία Πράξη", με τις δύο σκηνές της ("Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας" Α' και Β') υπηρετεί πιστά και για πολλά χρόνια τον θεατρικό μας πολιτισμό, έχοντας προσφέρει ένα πλούτο παραστάσεων ποικίλου φάσματος, με ιδιαίτερη έμφαση στη νεοελληνική δραματουργία. Στη Β' σκηνή δίνεται το καινούργιο έργο του Αλέξη Σταμάτη με τίτλο: "Σκότωσε ό,τι αγαπάς", ένα δράμα το οποίο πηγάζει από το ομώνυμο μυθιστόρημα του συγγραφέα, διασκευασμένο για το θέατρο από τον ίδιο και τον σκηνοθέτη Άρη Τρουπάκη, με τη συνεργασία του εικαστικού Θοδωρή Χρυσικού.

"Σκότωσε ό,τι αγαπάς" του Αλέξη Σταμάτη στο "Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας"

Πρόκειται για ένα ψυχολογικό, ερωτικό και υπαρξιακό θρίλερ με σχεδόν αστυνομική πλοκή, που έχει ως στόχο να φωτίσει τη σκοτεινή και αθέατη πλευρά της "μεταπολίτευσης". Όχι από την σκοπιά της δόξας, που βλέπουν οι πολλοί, αλλά από εκείνη μιας εξαγγελμένης κάθαρσης, η οποία δεν έγινε, όμως, ποτέ. Αυτό είναι το θέμα του έργου, η πλοκή του οποίου περιστρέφεται γύρω από τα "πεπραγμένα" δύο νεαρών πρωταγωνιστών της ταραγμένης, πρόσφατης ιστορικής περιόδου.

Είκοσι χρόνια μετά την πτώση της δικτατορίας, παρακολουθούμε τη συνάντηση εκ νέου των δύο ηρώων, εκείνου και εκείνης, που πασχίζουν μάταια να βρουν μια άκρη στο αξεδιάλυτα περιπλεγμένο νήμα του βίου τους: από ανεκπλήρωτα όνειρα, μικρές ή μεγάλες προδοσίες, υποσχέσεις που δεν τηρήθηκαν, λέξεις που δεν ειπώθηκαν, χειρονομίες που δεν τολμήθηκαν... Με το φάντασμα ενός νεκρού, πρόωρα χαμένου φίλου, να πλανιέται ανάμεσά τους. Και τώρα είναι αργά για μια καινούργια αρχή, η παράσταση τελείωσε, τα χειροκροτήματα σβήνουν, τα φώτα κλείνουν, πέφτει η αυλαία.

«Λόλα, η θεατρίνα» του Λόρκα

 

 «Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα»

Αθησαύριστο μέχρι πρόσφατα έργο

Ένας τόμος με πέντε θεατρικά έργα του Φ.Γ.Λόρκα, Ο έρωτας του Δον Περλιμπλίν και της Μπελίσα στον κήπο του, το πρωτομεταφραζόμενο στα ελληνικά έργο με τίτλο Λόλα, η θεατρίνα και Τρία Σύντομα Μονόπρακτα Ο περίπατος του Μπάστερ Κήτον, Το κορίτσι, ο ναύτης και ο σπουδαστής, Χίμαιρα. Μετάφραση: Λέανδρος Πολενάκης. Εκδόσεις Αιγόκερως, παρουσίαση του βιβλίου Πέμπτη 17 Μαρτίου, ώρα: 8μμ. Πολιτιστικός Πολυχώρος «Εύμαρος» Φωκίδος 26, Αμπελόκηποι Αθήνα, τηλ: 210 6207 824 Περιλαμβάνοντας ένα αθησαύριστο μέχρι πρόσφατα έργο της πρώιμης δημιουργικής περιόδου του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αιγόκερως (σειρά Θέατρο), σε μετάφραση από τα ισπανικά του Λέανδρου Πολενάκη, ένας τόμος με πέντε θεατρικά του έργα, Ο έρωτας του Δον Περλιμπλίν και της Μπελίσα στον κήπο του, το πρωτομεταφραζόμενο στα ελληνικά έργο που έχει τον τίτλο Λόλα, η θεατρίνα και Τρία σύντομα μονόπρακτα: Ο περίπατος του Μπάστερ Κήτον, Το κορίτσι, ο ναύτης και ο σπουδαστής, Χίμαιρα. Τα θεατρικά κείμενα του Λόρκα συνοδεύονται από ένα εκτεταμένο δοκίμιο του μεταφραστή πάνω στην ποίησή του και ένα άγνωστο ντοκουμέντο για την δολοφονία του.

Η παρουσίαση του βιβλίου «Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα» θα γίνει την Πέμπτη 17 Μαρτίου και ώρα 8μμ., στον Πολιτιστικό Πολυχώρο «Εύμαρο» (Φωκίδος 26, Αμπελόκηποι Αθήνα, τηλ: 2106207.824). Για το βιβλίο θα μιλήσουν: Γιάγκος Ανδρεάδης, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου Γιάννης Σολδάτος, Εκδότης Λέανδρος Πολενάκης, συγγραφέας, μεταφραστής, κριτικός θεάτρου Αποσπάσματα από το βιβλίο θα διαβάσει η ηθοποιός Μαριέττα Σγουρδαίου. Είσοδος ελεύθερη

Ακολουθεί η παράσταση Φώναξε είμαι ζωντανός του Γιάγκου Ανδρεάδη. Ένα δοξαστικό για τον Λόρκα. Δύο πρόσωπα: Ένας αμετανόητος φονιάς και ένας δημοσιογράφος με αδιευκρίνιστο κίνητρο μονομαχούν.Το έργο Φώναξε είμαι ζωντανός αναφέρεται στη δολοφονία του Λόρκα, ιδωμένη από την πλευρά των φασιστών εκτελεστών του και είναι βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα. Σε μια εποχή, που ένας άλλου τύπου φασισμός ξεπροβάλλει απ’ το αυγό του φιδιού στην Ελλάδα και στον κόσμο, οι μνήμες της φρανκικής δικτατορίας αποκτούν ένα νέο νόημα και καλούν σε εγρήγορση.

Παίζουν και αυτοσκηνοθετούνται οι ηθοποιοί: Γιώργος Μωρόγιαννης και Κίμων Ρηγόπουλος. Σκηνικό-κοστούμια: Ιουλία Σταυρίδου. Φωτισμοί: Δημήτρης Μαργαρίτης; Μουσική επιμέλεια: Νίκος Τσακρής.

Η παράσταση ανεβαίνει υπό την αιγίδα του Ινστιτούτου Θερβάντες και του Κέντρου Κλασικού Δράματος και Θεάματος του Παντείου Πανεπιστημίου στον «Εύμαρο», για 10 συνεχόμενες παραστάσεις, από 15 έως και 24 Μαρτίου, ώρα 9.15μ.μ. Διάρκεια: 60 λεπτά Κρατήσεις θέσεων για την παράσταση: τηλ. 6979-624.369 Είσοδος 12, μέλη Εύμαρου 10

Μια "μετα-Νόρα", στο Θέατρο "Τόπος αλλού"

• ΚΡΙΤΙΚΗΤου ΛΕΑΝΔΡΟΥ ΠΟΛΕΝΑΚΗ

• Η ΑΥΓΗ: 06/03/2011

Ο Αλέξανδρος Δουμάς είχε κάποτε πει προφητικά ότι: "ο θεατρικός συγγραφέας που θα κατορθώσει να συνδυάσει τη γνώση των ανθρώπων ενός Μπαλζάκ με τη γνώση του θεάτρου ενός Σκριμπ, εκείνος θα αναδειχθεί ο μεγαλύτερος". Ο συγγραφέας αυτός αναδείχθηκε ήδη, πρόκειται αναμφίβολα για τον Ερρίκο Ίψεν. Στα έργα του συνδυάζει την τέλεια γνώση των ανθρώπων ενός Μπαλζάκ, με την αξεπέραστη τεχνική ενός Σκριμπ. Σήμερα ξέρουμε ότι το ονομαζόμενο "Γαλλικό καλοφτιαγμένο έργο σαλονιού" χρησίμευσε ως πρότυπο στον Ίψεν για τα μείζονα αστικά του δράματα.

Όντας για ένα διάστημα, στα νεανικά του χρόνια, διευθυντής του Θεάτρου της Χριστιανίας και υποχρεωμένος να ανεβάζει κάθε χρόνο έναν ορισμένο αριθμό αναλόγων γαλλικών έργων, τα μελέτησε καλά... και αντέγραψε δημιουργικά την άριστη τεχνική τους, ανατρέποντάς τα όμως εκ βάθρων. Το έκανε μάλιστα "μπαλζακικά", με τον ίδιο τρόπο δηλαδή που ο Μπαλζάκ (συγχρόνως με τον Ντοστογιέφσκι, εκ παραλλήλου με τον Ντίκενς, αλλά μέσα από άλλη οπτική), ανέτρεψε ριζικά το οικοδόμημα του κυρίαρχου ώς τότε μυθιστορήματος, με το να στρέψει την εξωστρεφή, μέχρι τότε, ροή του προς τα μέσα, ελευθερώνοντας τον μύθο από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό της πλοκής, διασπώντας την ευθύγραμμη "διήγηση συμβάντων" και ανοίγοντας διάπλατα τον δρόμο στη "μοντέρνα" γραφή, στην οποία το αφήγημα είναι συγχρόνως ένα "αφηγούμενο".

Ξεκινώντας από τη διαπίστωση της πολυπλοκότητας των κινήτρων και την άβυσσο της ψυχής του ανθρώπου, ο Ίψεν τοποθετεί κρυφά και "ανεπαισθήτως" κάτω από το πάτωμα του αστικού σαλονιού μια αόρατη, εμπρηστική βραδυφλεγή "βόμβα", ρυθμισμένη ώστε να εκραγεί "στην ώρα της": τη στιγμή ακριβώς που ο ήρως πρέπει να επιλέξει αν θα επιστρέψει, μετανοημένος μετά τις μικρές ή μεγάλες ατασθαλίες του, στην ασφάλεια της οικογένειας και στην αγκάλη της κοινωνίας, πρόθυμων πάντα να "συγχωρήσουν", και να δεχθούν, πίσω στο μαντρί, με το αζημίωτο βέβαια, το "απολωλός πρόβατο". Αυτός είναι ο βασικός κανόνας του "Γαλλικού καλοφτιαγμένου έργου σαλονιού", που για τον Ίψεν δεν έχει όμως κύρος, και φροντίζει έτσι να τον υπονομεύσει με τα ίδια τα όπλα του, διατηρώντας την τεχνική του. Η τοποθετημένη εγκαίρως "βόμβα" εκρήγνυται τη στιγμή ακριβώς που πρέπει, ανατινάζοντας εκ θεμελίων το αστικό σαλόνι μαζί με τους ενοίκους του.

Παγιδευμένη μέσα στους ψυχρούς, απάνθρωπους θεσμούς, η απαρηγόρητη ψυχή του ανθρώπου εκρήγνυται, με θρυαλλίδα πάντα μια πυρακτωμένη φύση γυναίκας. Οι επαναστατημένες "Νόρες" του Ίψεν ποτέ δε θα επιστρέψουν στο άνετο κελλί της οικογενειακής φυλακής τους. Ας τους προσάπτουν οι κριτές τους βαριά ψυχοπάθεια, όντας οι ίδιοι ανίκανοι να διακρίνουν την ψυχοπάθεια από το πάθος ψυχής. Επειδή δεν αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για μια επίπλαστη "ψυχοπάθεια" γένους ποιητικού, που χρησιμεύει ως καταλύτης για να γίνει η ζύμωση και να μετατραπεί το γαλλικό "καλοφτιαγμένο έργο" σε ένα εντελώς νέο είδος, σε μια σύγχρονη, οικουμενική, υπαρξιακή τραγωδία.

Μπορούμε πολύ καλά να καταλάβουμε γιατί προκάλεσαν τόσο μεγάλη αντίδραση όταν πρωτοπαίχτηκαν τα έργα του Ίψεν, σε μια Βόρεια Ευρώπη βαθιά πουριτανική και προτεσταντική, που δεν έχει αλλάξει μέχρι σήμερα στα βασικά, παρά τις μεγαλόστομες διακηρύξεις της για το αντίθετο. Η "Νόρα" ειδικά χαρακτηρίστηκε, και εξακολουθεί εν μέρει να χαρακτηρίζεται ως σχιζοφρενής. Η αναχώρησή της στο τέλος του έργου δεν "χωνεύεται" και επιχειρείται με "βελτιωτικές επεμβάσεις" είτε να αλλοιωθεί το μήνυμα είτε να "απαλυνθεί" η δριμύτητα της καταγγελίας του.

Η ελληνική "Νόρα" που είδαμε στο "Θέατρο Τόπος Αλλού", σε διασκευή και σκηνοθεσία του Νίκου Καμτσή (ο τίτλος: "Νόρα μετά"), είναι μια προσπάθεια να δούμε, υπό το πρίσμα του σήμερα, τη "συνέχεια" της ιστορίας της Νόρας: τι της συμβαίνει μετά τη μοιραία τελική επιλογή της; Ποιους δρόμους παίρνει; Το εγχείρημά της είχε συνέχεια; Να διερευνήσουμε, ακόμη, το κρίσιμο θέμα της "ψυχασθένειας" της ηρωίδας. Υπήρξε η Νόρα επαναστάτρια ή σχιζοφρενής; Πώς τη βλέπει η "απελευθερωμένη" εποχή μας; Αυτά είναι τα ερωτήματα γύρω από τα οποία περιστρέφεται η παράσταση, σε μια μάταιη, σύμφωνα με τη γνώμη μου, προσπάθεια "φροϋδικής" ανάλυσης της ηρωίδας. Υπενθυμίζω κάτι που έχει ήδη ειπωθεί, ότι ο Σαίξπηρ και ο Ίψεν μάς βοηθούν ώστε να καταλάβουμε καλύτερα τον Φρόυντ, όχι το αντίθετο.

Ο σκηνοθέτης και διασκευαστής Νίκος Καμτσής, για να πετύχει τα πιο πάνω, αλλάζει βασικούς άξονες του έργου, μετατρέποντας π.χ. τον γιατρό Ρανκ από σύμμαχο και φίλο της Νόρας σε ψυχίατρο-εξουσιαστή της. Και αυτό είναι, ανάμεσα στις λοιπές ανάλογες πρωτοβουλίες του, κάτι που ανατρέπει όλη τη λογική του Ιψενικού θεατρικού οικοδομήματος, χωρίς να φωτίζει τίποτε. Αντίθετα, συσκοτίζει. Μένει ένα παιχνίδι παραπλανητικών ψευδο-μοντέρνων θολών κατόπτρων χωρίς ουσία, μέσα στο οποίο αυτοπαγιδεύεται η σκηνοθεσία παγιδεύοντας και τους λοιπούς συντελεστές, που δεν θα ήθελα να κρίνω σεβόμενος τον μόχθο τους. Τους ηθοποιούς (Μαρλέν Σαΐτη, Νίκος Αλεξίου, Πολύκαρπος Πολυκάρπου, Γιώργος Κροντήρης, Γεωργία Μαυρογεώργη), τη σκηνογράφο και ενδυματολόγο (Μίκα Πανάγου), τον μουσικό (Χρήστος Ξενάκης) και τη χορογράφο (Ναταλία Στυλιανού)