«Οι τυφλοί»: Μία όπερα ήχων και χειρονομιών στο Φεστιβάλ Αθηνών

• Στις 12 και 13 Ιουλίου

Η Ξένια Καλογεροπούλου, ο Μηνάς Χατζησάββας, η Σαβίνα Γιαννάτου και ένας χορός έξοχων ηθοποιών πρωταγωνιστούν σε μία παράδοξη όπερα ήχων και χειρονομιών που φέρει την υπογραφή της Ζωής Χατζηαντωνίου

Από τις πολυαναμενόμενες παράστασεις του φετινού φεστιβάλ Αθηνών, είναι η παράδοξη όπερα της Ζωής Χατζηαντωνίου που θα κάνει πρεμιέρα στις 12 του μήνα. Πρόκειται για μία όπερα ήχων και χειρονομιών εμπνευσμένη από το έργο του Βέλγου νομπελίστα Μωρίς Μαίτερλινκ «Οι τυφλοί (1890)».

«Πιστεύω στα πράγματα που είναι σε μικρή κλίμακα»

• Η ΞΕΝΙΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΤΟΝ «ΟΔΥΣΣΕΒΑΧ»

Ελευθεροτυπία, Τρίτη 25 Οκτωβρίου 2011

Της ΕΛΕΝΑΣ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Η πόρτα του σπιτιού της είναι ορθάνοιχτη κι εκείνη χαμογελαστή. Μας μιλά για μια Μικρή Πόρτα που άνοιξε πριν από σαράντα χρόνια και μαζί της ανοίχτηκε ένας ολόκληρος νέος κόσμος.

Ο Γιώργος Χρυσοστόμου (κέντρο) και ο Σωκράτης Πατσίκας (δεξιά) μαζί με τον υπόλοιπο νεανικό θίασο επιδίδονται σε αυτοσχεδιασμούς λίγο πριν από την πρεμιέρα του «Οδυσσεβάχ»Για τη στιγμή που η Ξένια Καλογεροπούλου αποφάσισε να στρέψει το βλέμμα της σε κάτι μικρό κι ώς τότε παραγνωρισμένο, στο παιδικό θέατρο. Για τα σαράντα δημιουργικά χρόνια αφοσίωσης στην καλή ψυχαγωγία των λιλιπούτειων θεατών.

Δεν ήταν καθόλου δύσκολο να ξεχωρίσει τη σημαντικότερη στιγμή αυτής της διαδρομής. «Αισθάνομαι πως το πραγματικό ξεκίνημα της Μικρής Πόρτας δεν ήταν το 1972, αλλά το 1981 με τον Οδυσσεβάχ. Ηταν μία εντελώς άλλου είδους δουλειά» παραδέχεται.

Ηταν πράγματι η πρώτη φορά που έγραφε η ίδια ένα κείμενο από την αρχή, βασισμένη στην Οδύσσεια, στον Σεβάχ τον Θαλασσινό και διάφορα άλλα παραμύθια. Στη σκηνοθεσία ο Σταμάτης Φασουλής, τα τραγούδια της παράστασης συνέθεσε ο Διονύσης Σαββόπουλος, πρωταγωνιστής ο πρωτοεμφανιζόμενος τότε Μιχαήλ Μαρμαρινός.

Μια «Μικρή Πόρτα» ανοιχτή εδώ και 40 χρόνια

Η «ψυχή» της παλαιότερης παιδικής σκηνής της χώρας, Ξένια Καλογεροπούλου, θυμάται το ξεκίνημά της το 1981 με τον «Οδυσσεβάχ» - έργο που ανεβαίνει ξανά εφέτος- και τις πιο σημαντικές στιγμές αυτής της σαραντάχρονης πορείας

Της Μυρτώς Λοβέρδου, TO BHMA:  04/09/2011, 05:45

«Το 1971 ήταν η εποχή που έψαχνα να κάνω κάτι διαφορετικό στο θέατρο. Δεν είχα δει ποτέ παιδικό και ίσως γι΄ αυτό να το σκέφτηκα. Πήγα στο Λονδίνο και αγόρασα έναν πάκο με παιδικά θεατρικά έργα. Βρήκα ένα που μου φάνηκε συμπαθές και το είπα στον Σταμάτη Φασουλή μια μέρα που τρώγαμε ψάρι στη Ραφήνα. Αμέσως ο Σταμάτης μάζεψε όλη την παρέα του θεάτρου και ανεβάσαμε μια διασκευή του Πινόκιο. Ηταν η Παιδική Σκηνή Καλογεροπούλου - Φέρτη. Χαριτωμένη παραγωγή που είχε και μεγάλη απήχηση. Και όπως τα οικονομικά μας τότε ήταν χάλια, το παιδικό ήταν μια τόνωση. Ακολούθησε ο “Μορμόλης” που είχε πολύ μεγάλη επιτυχία. Πήρε και αντιστασιακές διαστάσεις γιατί ανέβηκε παραμονές του Πολυτεχνείου και τα παιδιά τα βάζανε επί σκηνής με έναν στρατηγό. Και πρέπει να πω ότι σχεδόν πάντα τα έργα τα σκηνοθετούσε ο Σταμάτης-17 παραστάσεις, μαζί με τις επαναλήψεις, κάναμε μαζί. Στην αρχή ήταν στο θέατρο Αθηνά της οδού Δεριγνύ και μετά στην Πόρτα της Μεσογείων. Αυτή θα έλεγα ότι ήταν η πρώτη περίοδος του παιδικού. Η δεύτερη έχει την υπογραφή του Θωμά Μοσχόπουλου, από το ΄92 και μετά». Κάπως έτσι ξεκίνησε η ενασχόληση της Ξένιας Καλογεροπούλου με το παιδικό θέατρο. Μέσα στα επόμενα δυο-τρία χρόνια κατάλαβε ότι θα είχε συνέχεια, «μέχρι που είχα σκεφτεί να κάνω μόνο αυτό». Τελικά τα συνδύασε, δίνοντας όμως προβάδισμα στη Μικρή Πόρτα. Στις αρχές του 1980 και αφού η αναζήτηση έργων για παιδιά είχε αποδειχθεί δύσκολη υπόθεση, βρέθηκε στο Βερολίνο σε ένα σχετικό φεστιβάλ. Τότε κατάλαβε «ως πού μπορεί να φτάσει το παιδικό θέατρο» και στρώθηκε στη δουλειά. 

Έλα, έλα: Μία παράσταση για μωρά!

Για ένα περίπου μήνα και συγκεκριμένα από τις 7 Μαίου έως και 5 Ιουνίου 2011, η Ξένια Καλογεροπούλου θα παρουσιάσει και πάλι το Έλα Έλα στο Μικρό Θεατράκι του θεάτρου ΠΟΡΤΑ. Πρόκειται για ένα "μονόλογο χωρίς λόγια" που έγραψε και ερμηνεύει, η ίδια η Ξένια Καλογεροπούλου και απευθύνεται, κυρίως, σε βρέφη και παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Γιατί νιώθουμε τόσο συχνά ότι "κάτι" θέλουμε; Ότι "κάτι" μας λείπει; "Κάτι" που μπορεί και να μην ξέρουμε τι είναι ακριβώς;

Και το παιδάκι, που δεν έχει μάθει ακόμα να μιλάει, το νιώθει πολύ έντονα και οδυνηρά. Κλαίει γοερά γιατί δεν μπορεί να εξηγήσει τι είναι αυτό που θέλει.

Τι είναι όμως αυτό το κάτι; Ανθρώπινο πλάσμα; Αντικείμενο;

Κάτι που τρώγεται; Κάτι υπαρκτό; Κάτι φανταστικό;

«Να πεθάνεις ή να σκοτωθείς;»

Προ-βολες

• Tης Σαντυς Τσαντακη, Η Καθημερινή, Πέμπτη, 31 Mαρτίου 2011

«Το μόνο που δεν μου άρεσε στην παράσταση ήταν όταν μιλούσαν για τον θάνατο...». Η μεγάλη μου κόρη ήταν απόλυτη όταν βγαίναμε από την παράσταση «Ο τυχερός στρατιώτης» στο θέατρο Πόρτα, αν και δεν θέλησε να συνεχίσει τη σκέψη της όταν είδε ότι οι φίλες της παρέας ήταν μάλλον πιο ψύχραιμες. «Ε, δηλαδή, δεν μου άρεσε εκεί στο ποτάμι...»

Για κανέναν δεν είναι εύκολο να μιλάει για τον θάνατο. Ειδικά όταν πρόκειται για μια παιδική, θεατρική παράσταση -στις 3 το μεσημέρι- δύσκολα μπορείς να προσεγγίσεις ένα θέμα τόσο ευαίσθητο.

Η Ξένια Καλογεροπούλου και ο Θωμάς Μοσχόπουλος πάντως το επιχείρησαν. Ηταν η πρώτη φορά και για μένα όμως που έβλεπα μια ιστορία που έδειχνε με τόσο παραστατικό τρόπο τι θα γινόταν αν δεν πέθαινε κανείς, με αφορμή ένα ρώσικο, λαϊκό παραμύθι. Τι θα γινόταν αν ο θάνατος φυλακιζόταν μέσα σε ένα κίτρινο σακί και γερνούσαμε, γερνούσαμε, γερνούσαμε, πληθαίναμε, βαραίναμε όλοι μαζί...

Στην αρχή οι έξι ηθοποιοί, γνώριμοι σε εμάς από το θέατρο για ενήλικες, εξηγούσαν με αναμμένα φώτα ότι δεν είχε έρθει «ο αρμόδιος» για να τους βοηθήσει. Μας προέτρεψαν να γυρίσουμε σπίτια μας. Αφού αναζήτησαν τον αρμόδιο ανάμεσα στο κοινό, και διαπίστωσαν από ερωτήσεις σε θεατές ότι υπήρχαν άνθρωποι που είχαν έρθει από πολύ μακριά, από το Ελληνικό και την Ελευσίνα, η δίωρη παράσταση άρχισε.

Παράσταση που θα μπορούσε να κοπεί και στη μία ώρα. Στο διάλειμμα. Οταν άναψαν τα φώτα και η πιο «θετική» της ομάδας μας είπε «και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα...» Ενώ μας προέτρεψαν και πάλι να φύγουμε, τελικά η παράσταση -φυσικά- συνεχίστηκε. Και το καλύτερο ήταν το δεύτερο μέρος. Το οποίο αποφορτιζόταν κάθε τόσο με τα φώτα να ανοίγουν, να το κουβεντιάζουμε, να ξαναβυθιζόμαστε.

Οπως είπε ένα παιδί της πρώτης δημοτικού, «στην αρχή είναι ένα παραμύθι παραμυθένιο, αλλά το πιο καταπληκτικό είναι μετά το διάλειμμα, γιατί εκεί είναι πάλι ένα παραμύθι αλλά πιο καλύτερο από το πρώτο...» Τα παιδιά προβληματίζονται. Ξέρουν ότι υπάρχει θάνατος. Τον βλέπουν, τον ακούν, τον συναντούν στα βιβλία, στις ταινίες. Η μικρή μου κόρη με ρώτησε λίγες ημέρες μετά την παράσταση. «Καλύτερα είναι να πεθάνεις ή να σκοτωθείς;» Πώς λέμε «δεν έχω ιδέα» στα ρώσικα;

Τα παραμύθια, σαν τον έρωτα, θέλουν μυστικά

Ξένια Καλογεροπούλου

Συνέντευξη στη ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 2 - 01/11/2008

Από 200 παραμύθια επέλεξαν 4. Από 800 ηθοποιούς επέλεξαν 8. Από εκατοντάδες ιδέες και δεκάδες ώρες αυτοσχεδιασμών και πρόβας επιλέχθηκε ό,τι θα δούμε από τα τέλη Νοεμβρίου στο νέο έργο «Παραμυθ...issimo» της Ξένιας Καλογεροπούλου και του Θωμά Μοσχόπουλου.

Από την «Κοιμωμένη που ξύπνησε», μέχρι το «Σκλαβί», η Ξένια Καλογεροπούλου δεν έπαψε να «διαβάζει» τα παραμύθια με τον τρόπο που ενθουσιάζει τους θεατές της «Μικρής Πόρτας»

Η φετινή παράσταση της εκλεκτικής και επιλεκτικής «Μικρής Πόρτας», που εδώ και χρόνια μας αποδεικνύει ότι παιδικό θέαμα όχι μόνο δεν σημαίνει «παιδαριώδες», αλλά αντίθετα έχει απαιτήσεις μεγαλύτερες από το θέατρο ενηλίκων, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη μερικά από τα λαϊκά παραμύθια της Ιταλίας, που είχε συλλέξει ο Ιταλο Καλβίνο. Τα μετέφραζε σταδιακά εδώ και χρόνια η Ξένια Καλογεροπούλου. Και τα «πείραξαν» εδώ και μήνες ηθοποιοί και συντελεστές, εξελίσσοντας τη φόρμα μέσα από ατελείωτους αυτοσχεδιασμούς.

Τα τρία παραμύθια («Η πανέμορφη Φάντα Γκιρό», «Η Ξύλινη Μαρία» και «Ο Βοσκός στο παλάτι») κι ένα τέταρτο («Ο παπαγάλος»), που δανείζει τον βασικό του ήρωα ως αφηγητή της παράστασης, εξελίσσονται σπονδυλωτά, με πολύ γρήγορους ρυθμούς, χιούμορ και ατελείωτα ευρήματα. Εχουν όλα τα βασικά συστατικά των παραμυθιών: μαγεία, μεταμορφώσεις, περιπέτειες. Και πολλά μυστικά, που βάλαμε την Ξένια Καλογεροπούλου να μας αποκαλύψει. Το έκανε εν μέρει. Αλλά λάτρης των παραμυθιών και η ίδια -που στο πεδίο του συνδυασμού παραμυθιών κι αυτοσχεδιασμού βρήκε μαζί με τον μόνιμο συνεργάτη της, Θωμά Μοσχόπουλο, ένα ιδανικό πεδίο ερεύνης- ξέρει ότι τα παραμύθια μοιάζουν με τον έρωτα: «Για να ερωτευτείς κάποιον πρέπει να τον καταλάβεις. Αλλά, άμα τον καταλάβεις 100% δεν τον ερωτεύεσαι. Πρέπει να παραμένουν μερικά μυστικά».

Τα παραμύθια της συλλογής του Καλβίνο έχουν μια δροσιά, αν τα συγκρίνει κανείς με τα παραμύθια π.χ. των Γκριμ.

«Εχουν πράγματι κάτι πολύ ανάλαφρο και στοιχεία γλυκά, που δεν γίνονται γλυκερά. Εχουν και χιούμορ, το οποίο επιδιώκουμε να βγει ακόμα περισσότερο. Σ' ένα παραμύθι μπορεί να υπάρχει μια φρασούλα που δεν της δίνεις σημασία. Οταν, όμως, κάνεις μια παράσταση κι αναζητάς το πώς και το γιατί, το ελάχιστο αποκτά ξαφνικά φοβερό ενδιαφέρον. Εκεί παίζει μεγάλο ρόλο ο αυτοσχεδιασμός των ηθοποιών στην πρόβα».

• Πώς συλλάβατε την ιδέα του αυτοσχεδιασμού στο παραμύθι;

«Η ιδέα γεννήθηκε όταν κάναμε το "Η Κοιμωμένη ξύπνησε": υπήρχαν πολλές σκηνές που, αν και ήταν χωρίς λόγια, αποδείχτηκαν οι καλύτερες. Π.χ. η σκηνή που μεγαλώνει η ηρωίδα (Ιωάννα Παππά), δεν υπήρχε στο παραμύθι. Το ίδιο και η μαγική στιγμή που φτάνει στην εφηβεία και, καθώς ακούει ξαφνικά να 'ρχεται απ' έξω μια μουσική, αρχίζει και χορεύει με έναν λίγο παράξενο τρόπο γιατί κάτι συμβαίνει μέσα της...».

«Κοιμωμένη που ξύπνησε» (στη φωτογρ. η Ιωάννα Παππά)

• Το καταλάβαιναν τα παιδιά;

«Θυμάμαι ένα παιδάκι που καθόταν πίσω μου και ακριβώς σ' εκείνη τη σκηνή είπε: "Αυτή τώρα θέλει να αγαπήσει"... Εκτοτε είπαμε να προχωρήσουμε προς αυτή την κατεύθυνση».

• Και στην τωρινή παράσταση;

«Βγαίνουν τρόποι που δεν τους είχαμε σκεφτεί: όλα είναι πολύ γρήγορα και πολύ αλλιώτικα απ' οτιδήποτε έχουμε κάνει έως τώρα -μάλλον κι από οτιδήποτε έχω δει».

• Πώς γίνεται όμως ο αυτοσχεδιασμός πάνω σε μια τόσο συγκεκριμένη δομή όσο αυτή που έχει ένα παραμύθι;

«Το ένα πράγμα γεννά το άλλο. Π.χ. ξαφνικά, προχθές είπε ο Θωμάς στους ηθοποιούς: "Ορίστε: ορμήστε και κάντε το παραμύθι του Βοσκού". Οι ηθοποιοί όρμησαν, αποφάσισαν τους ρόλους και τι θα πει καθένας και τελικά έκαναν πολύ χαριτωμένα πράγματα που τα γυρίσαμε σε βίντεο. Ετσι κάνουμε: βλέπουμε μετά το βίντεο και σταχυολογούμε τις πιο πετυχημένες επινοήσεις ή μας έρχονται άλλες ιδέες. Ενώ, αν το σκεφτόμασταν ψύχραιμα, μπορεί να μην μας έρχονταν τέτοια ευρήματα».

• Στις παραστάσεις σας, σκηνικά και κοστούμια είναι εξαιρετικά λιτά αλλά λειτουργικά... Εδώ που τα μαγικά στοιχεία είναι τόσα, τι θα κάνετε;

«Σκλαβί» (Πέτρος Λαγούτης, Γωγώ Μπρέμπου)

«Όσο προχωράει η δουλειά μας με τον Θωμά, τόσο στρεφόμαστε στο πιο απλό, στο όσο πάει και λιγότερο. Βέβαια, αυτή η παράσταση θα έχει 37 κοστούμια -που είναι περισσότερο ζωγραφικά αντικείμενα. Τεράστιο ρόλο παίζει η κινησιολογική δουλειά που κάνει η Μάρθα Κλουκίνα, γιατί όλο αυτό, για να 'χει γούστο, απαιτεί τρομερή ακρίβεια. Οι ρυθμοί είναι σαν μουσική, οι εικόνες αλλάζουν ραγδαία και τα λόγια είναι λίγα και μοιρασμένα -γιατί έχουμε διαπιστώσει ότι τα παιδιά βαριούνται τους μεγάλους μονολόγους».

• Οι δικές σας παραστάσεις έχουν χρησιμοποιήσει ή αναδείξει ηθοποιούς (από τη Μάνια Παπαδημητρίου μέχρι τη Μυρτώ Αλικάκη, τον Βασίλη Χαραλαμπόπουλο και την Ιωάννα Παππά). Κι όμως, υπάρχουν περιπτώσεις που το παιδικό θέατρο αντιμετωπίζεται ως πάρεργο από τους ηθοποιούς.

«Συμβαίνει, αλλά όχι σ' εμάς. Τους τωρινούς 8 ηθοποιούς τους διαλέξαμε από 800, έπειτα από πάρα πολλή δουλειά».

• Τελικά, τι απαιτείται από έναν ηθοποιό παιδικού θεάματος;

«Ο,τι απαιτείται και για το θέατρο ενηλίκων. Το επιπλέον είναι οι μεγάλες σωματικές ικανότητες. Αλλά κι αυτές είναι τώρα πια κοινή απαίτηση. Είναι λογικό, γιατί όταν ξέρεις να τραγουδάς, μαθαίνεις και να αρθρώνεις καλύτερα. Οταν ξέρεις να χρησιμοποιείς το κορμί σου, ξέρεις πώς να σταθείς. Λυπάμαι πολύ, που εγώ όλα αυτά τα πρόλαβα αργά. Στη δική μου εποχή, βλέπετε, παίζαμε από το λαιμό κι επάνω». *

Το μήνυμα είναι σκέτη μπούρδα

Στην «Πεντάμορφη και το τέρας» (Μυρτώ Αλικάκη, Γεράσιμος Μιχελής) τα «μικρά φοβόντουσαν το τέρας αλλά τους άρεσε που το φοβόντουσαν»

• Ποιο ήταν το πρώτο παραμύθι που διαβάσατε;

«Είχα αρχίσει να διαβάζω πριν ακόμα πάω σχολείο. Διάβαζα μάλιστα και γαλλικά. Και, καθώς είχα νονό τον Κάουφμαν, ξεσήκωνα το βιβλιοπωλείο. Είχα καταπληκτικές εικονογραφημένες εκδόσεις παραμυθιών των Γκριμ, του Περό, που τα διάβαζα και τα ξαναδιάβαζα και μεγαλύτερη. Δίπλα είχα τους "Τρεις Σωματοφύλακες" κι απαραιτήτως τη "Μαντάμ Μποβαρί". Γιατί, στα 10-11 χρόνια μου, είχα τόση τρέλα με τη "Μαντάμ Μποβαρί"; Δεν ξέρω... Βέβαια όταν μεγάλωσα κατάλαβα ότι άλλη Μποβαρί διάβαζα τότε...».

• Και τι σημασία έχει, αφού σας άρεσε; Ενώ τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια τάση πολιτικής ορθότητας διακριτή και σε ορισμένα παιδικά βιβλία...

«Υπάρχει μια τάση να θέλουν οι παιδαγωγοί ή οι γονείς οπωσδήποτε ένα μήνυμα, με μεγάλο Μ. Μου 'χει τύχει να με ρωτήσει ένας δάσκαλος, προτού καν αρχίσει το έργο: "Το μήνυμα, ποιο είναι;" Μα δείτε την παράσταση και θα δείτε και τι μήνυμα έχει -αν έχει. Γιατί εγώ πιστεύω ότι ένα μήνυμα τέτοιο που να ρωτήσεις μετά το παιδάκι "τι είδες;" και να σου το διατυπώσει όπως έχει διατυπωθεί από τον συγγραφέα, είναι μια σκέτη μπούρδα».

• Εσείς πότε καταλαβαίνετε ότι κάτι πετύχατε;

«Ενθουσιάζομαι όταν βλέπω παιδιά να έρχονται ύστερα από 1-2 χρόνια κουβαλώντας όσα είχαν δει τις προηγούμενες χρονιές. Πριν από μερικά χρόνια κάναμε το "Ενα αλλιώτικο καλοκαίρι", με ήρωα έναν παππού που περνά ολόκληρο καλοκαίρι με την εγγονή του χωρίς να καταφέρει να της πει πως η γιαγιά έχει πεθάνει. Ηταν πάρα πολύ λεπτό το θέμα και σ' όλο το έργο δεν ακουγόταν πουθενά η λέξη "πέθανε" ή "θάνατος". Σε μια από τις παραστάσεις ήρθε λοιπόν ένα πολύ μικρό παιδάκι. Και μετά 6 μήνες, τελείως ξαφνικά, είπε μια μέρα: "Τελικά εκείνη η γιαγιά είχε πεθάνει"».

Δυο ή τρία πράγματα που ξέρω γι' αυτά

**Εχουν πολλά επίπεδα: «Αν τα σκαλίσεις, λένε πολλά και διαφορετικά σε κάθε ηλικία. Δεν σας έχει τύχει να επιστρέφετε μετά από χρόνια σε ένα παραμύθι και να ανακαλύπτετε ότι σας λέει πια κάτι άλλο; Εμένα αυτό με γοητεύει φοβερά».

**Μήπως και οι μεγάλοι κλασικοί σπουδαία παραμύθια δεν έγραφαν; «Κάποτε έπρεπε να μιλήσω σ' ένα διεθνές συνέδριο στην Αμερική για το παιδικό θέατρο. Σκέφτηκα λοιπόν να πω ότι ένα παιδικό θέαμα οφείλει να έχει ένα πρώτο επίπεδο πολύ απλό, καθαρό κι "ευανάγνωστο" (όπως ακριβώς έχουν και τα παραμύθια), γιατί διαφορετικά τα παιδιά θα βαρεθούν και θα αδιαφορήσουν. Υστερα πρέπει να 'χει κι άλλα επίπεδα ώστε καθένας να κάνει μια προσπάθεια για να τα πλησιάσει. Και φυσικά πρέπει να 'χει και πολλά κρυμμένα μυστικά. Οταν όμως όλο αυτό το διατύπωσα, συνειδητοποίησα ότι ισχύει για τα πάντα. Μήπως η αρχαία τραγωδία, ο Σέξπιρ, όλα τα έργα των μεγάλων κλασικών δεν έχουν ένα επίπεδο πολύ βατό για τον απλό λαϊκό άνθρωπο, κρύβοντας από πίσω ένα τρομερό βάθος και δεκάδες μυστικά;».

**Πολλά παραμύθια τελείως διαφορετικής προέλευσης μοιάζουν: «Αν το σκεφτεί κανείς, είναι τρελό σε μια ολόκληρη γη, επί ολόκληρες χιλιετίες να κυκλοφορούν αυτά τα παραμύθια με τις παραλλαγές τους».

**Τα σύγχρονα παιδιά έχουν πρόβλημα με τα παραδοσιακά παραμύθια: «Η πολύ ιδιωματική γλώσσα είναι πια εμπόδιο. Το είχα αντιμετωπίσει με το "Σκλαβί". Προσπάθησα να διατηρήσω "κάτι τις", όχι όμως εκφράσεις που θα ξένιζαν τα παιδιά. Απέφυγα π.χ.τη λέξη "θύρα" αντί για "πόρτα". 'Η κάποια στιγμή ο Βασιλιάς έλεγε "Ο γιος μου είναι ευαίσθητος". Η λέξη "ευαίσθητος" όμως ήταν από άλλο κόσμο. Το έκανα λοιπόν "ο γιος μου ταράζεται εύκολα"».

**Πολλά έχουν μια γνωστή συνταγή: «Μπορεί καμιά φορά να είναι λίγο μονότονα, όπως για παράδειγμα όταν αρχίζουν τα "τριάρια", γίνεται δηλαδή κάτι, επαναλαμβάνεται δεύτερη φορά και μετά τρίτη, ώστε ο ήρωας που το επιχειρεί, να αποτύχει, να αποτύχει, να πετύχει. Υπάρχουν αυτά τα σχήματα, που όταν έχεις διαβάσει πολλά παραμύθια τα περιμένεις».

**Τα παραδοσιακά παραμύθια τρομάζουν: «Μήπως κι εμάς δεν μας άρεσε σ' αυτά τα παραμύθια να φοβόμαστε και λίγο; Θυμάμαι όταν κάναμε την "Πεντάμορφη και το Τέρας", ήρθαν και παιδιά από νηπιαγωγεία. Ηταν ένα καταπληκτικό θέαμα γιατί, καθώς τα μικρά φοβόντουσαν το Τέρας, αλλά τους άρεσε που το φοβόντουσαν, βρέθηκαν να κάθονται στις θέσεις αγκαλιά δυο-δυο για να φοβούνται παρέα!».

** Ο τρόμος μάς γοητεύει όλους. «Τα πράγματα που μας τρομάζουν μας ασκούν μια ακαταμάχητη γοητεία. Αλλά κι η αντίδραση των παιδιών είναι τελείως διαφορετική απ'ό,τι νομίζουν κάποιοι. Π.χ. ένα παραμύθι μπορεί να λέει ότι ο ήρωας "βρήκε τρεις γίγαντες και τους έκοψε κομματάκια". Τα παιδιά αντιλαμβάνονται πολύ καλά ότι αυτό είναι ένα παιχνίδι, μια σύμβαση».

**Υπάρχουν όμως και όρια. «Στο "Σκλαβί" υπήρχε μια σκηνή με την Παναγία που λέει στην Ομορφη του Κόσμου να σκοτώσει το παιδί της, να το κόψει κομματάκια και να το ψήσει στο φούρνο. Επρεπε να βρούμε τη λύση μιας ισάξιας θυσίας που δεν θα ήταν τόσο αγριευτική».

**Κάθε παραμύθι γεννά κι άλλα. «Μετά το "Σκλαβί" μού έστειλαν εκθέσεις παιδιών. Κι επειδή αυτό το παραμύθι είχε ένα "ανοιχτό" τέλος, ήταν απίστευτη η ποικιλία των ιστοριών που είχαν εφεύρει. Κάποια παιδιά π.χ. έκαναν πρωταγωνίστρια την ξαδέλφη της Πεντάμορφης, που έπρεπε κι αυτή να ζήσει ένα μεγάλο έρωτα. Θυμάμαι κι αυτό: όταν ο βασιλιάς κατάλαβε ότι η γυναίκα του τον παντρεύτηκε ενώ αγαπάει τον αδελφό του, "έδωσε διαταγή στους στρατιώτες του να τον σκοτώσουν", έγραφε κάποιο παιδί. Δεν εννοούσε ότι διέταξε να σκοτώσουν τον αδελφό του, αλλά τον εαυτό του "γιατί πρέπει να φύγω από τη μέση!"».

**Τελικά τα παραμύθια συμβαίνουν; «Απευθύνονται κυρίως στα κρυφά μυστικά της ψυχής μας. Εχουν κάτι το ιαματικό. Μας ανακουφίζουν. Ολες αυτές οι ιστορίες που έχουν δεδομένα σχήματα και συνήθως μιλούν για τους κινδύνους που περνάει ένας νέος άνθρωπος μέχρι να ωριμάσει, είναι κάτι που συμβαίνει σε κάθε παιδί που μεγαλώνει. Συμβαίνει σε όλους μας...».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 2 - 01/11/2008

Ξένια Καλογεροπούλου: «Δεν αρκεί μια καλή παράσταση»

ΠΑΙΔΙ & ΘΕΑΜΑ

Η Ξένια Καλογεροπούλου μιλάει για το παιδικό θέατρο στην Ελλάδα, από τότε που ξεκίνησε ως σήμερα

ΜΥΡΤΩ ΛΟΒΕΡΔΟΥ

---

Η νέα παραγωγή της Μικρής Πόρτας με τον τίτλο «Παραμυθ... issimo» των Ξένιας Καλογεροπούλου και Θωμά Μοσχόπουλου θα κάνει πρεμιέρα στις 22 Νοεμβρίου. Την άνοιξη του 2009 θα ανεβεί στο Μικρό Θεατράκι «Ο Μπελάς» του Μάικ Κένι, για παιδιά 2-6 ετών.

---

Από το 1972, οπότε η Ξένια Καλογεροπούλου άνοιξε τη μικρή της «Πόρτα», ως σήμερα πολλά έχουν αλλάξει, πολλά έχουν βελτιωθεί και πολλά έχουν ακόμη να γίνουν στον χώρο του θεάτρου για παιδιά. «Τότε, επί χούντας, ήταν όλα διαφορετικά» θυμάται. «Δεν υπήρχε κανένας επαγγελματικός θίασος. Μετά έκανε ο Δημήτρης Ποταμίτης και ύστερα και άλλοι. Το πρόβλημα ήταν ότι σύμφωνα με μια διάταξη απαγορευόταν τα παιδιά να έρθουν στο θέατρο με το σχολείο τους. Ο δάσκαλος δεν μπορούσε να κάνει κάτι, οπότε ήταν δύσκολο να κάνουμε σχολικές παραστάσεις - μόνο σαν κρυφό σχολειό, σαν αντιστασιακή ενέργεια. Οπότε παίζαμε μόνον τα Σαββατοκύριακα και ουσιαστικά για τα παιδιά προνομιούχων οικογενειών... Εγώ όμως ήθελα να κάνω θέατρο για όλα τα παιδιά. Αργότερα» συμπληρώνει, μετά τη Μεταπολίτευση «έκανα καβγάδες για να αλλάξουν τα πράγματα μια που ο νόμος άργησε να καταργηθεί. Ακόμη και με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή τσακώθηκα για το θέμα του παιδικού θεάτρου». Τώρα όμως, πιο ψύχραιμα, καταλαβαίνει ότι δεν ήταν και τόσο παράλογο, καθώς δεν υπήρχαν θίασοι να κάνουν σωστή δουλειά.

«Με την κατάργηση της διάταξης τελικά, περάσαμε σε μια άλλη κατάσταση. Το θέατρο όχι μόνο δεν θεωρείται επικίνδυνο, αλλά μπήκε και στο πρόγραμμα του σχολείου. Τώρα τα παιδιά είναι υποχρεωμένα να βλέπουν παραστάσεις. Παράλληλα οι θίασοι έγιναν πάρα πολλοί. Ομως σε μια μεγάλη αναλογία οι παραστάσεις είναι πλέον επαγγελματικές. Διαθέτουν σκηνοθέτη, σκηνογράφο, ηθοποιούς. Αυτό είναι ένα μεγάλο βήμα. Από εκεί και πέρα το πράγμα κόλλησε, δεν εξελίχθηκε». Και ενώ οι συνθήκες γύρω από τα παιδιά αλλάζουν, τα ερεθίσματα αυξάνονται και τα θεάματα πολλαπλασιάζονται - αρκεί να πατήσεις ένα κουμπί, είναι όλο και πιο δύσκολο να τους κινήσεις το ενδιαφέρον.

«Την εποχή που αρχίσαμε, ή την εποχή που ήμουν εγώ παιδί, το να είσαι μπροστά σε μια κλειστή αυλαία και να ακούς μουσική να παίζει, έκανε την καρδιά σου να χτυπά. Τώρα δεν είναι τίποτα. Αρα εμείς πρέπει να δίνουμε στα παιδιά κάτι παραπάνω, κάτι που δεν βρίσκουν αλλού, κάτι που θα τα αγγίξει βαθιά και θα θυμούνται για χρόνια ή και για πάντα». Σήμερα, ειδική επιτροπή του υπουργείου Παιδείας κρίνει την καταλληλότητα μιας παράστασης ώστε το σχολείο να έχει τη δυνατότητα να την παρακολουθήσει. Ωστόσο «αυτό που ζητούν συνήθως οι άνθρωποι της επιτροπής, είναι το μήνυμα. Μα το μήνυμα είναι κάτι που λες και στον τηλεφωνητή. Ακόμη και η αισθητική μιας παράστασης μπορεί να είναι μήνυμα και σίγουρα δεν είναι κάτι που θα σου πουν όλα τα παιδιά βγαίνοντας από μια παράσταση» εξηγεί.

Παρούσα, πολύ συχνά, στις πρωινές παραστάσεις για τα σχολεία, η Ξένια Καλογεροπούλου ακούει, αφουγκράζεται τα παιδιά και καταλαβαίνει τι ήταν αυτό που άρεσε ή όχι στους μικρούς θεατές. Έπειτα από 35 χρόνια, η ιδρύτρια της Μικρής Πόρτας συνειδητοποιεί κάτι που είχε καταλάβει από νωρίς: τη δυσκολία και τις απαιτήσεις αυτής της δουλειάς. «Δεν αρκεί να κάνεις μια καλή παράσταση. Ούτε, βέβαια, μπορείς να ανταγωνισθείς τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Είσαι χαμένος από πριν. Αν όμως καταφέρεις με πολύ απλά πράγματα να κάνεις κάτι, αυτό μπορεί να είναι πιο ενδιαφέρον».

Πώς μπορούν να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα; «Πέρα από εμάς τους ίδιους που πρέπει να αλλάξουμε, παρατηρώ μια έλλειψη πληροφόρησης. Πιστεύω ότι πρέπει οπωσδήποτε οι άνθρωποι που κάνουν θέατρο για τα παιδιά να ταξιδεύουν σε φεστιβάλ ή να γίνονται εδώ φεστιβάλ και σεμινάρια. Το 1979 πρωτοείδα μια ιταλική παράσταση σε ένα φεστιβάλ στο Βερολίνο, που με αναστάτωσε γιατί κατάλαβα πού μπορεί να φθάσει το παιδικό θέατρο». Επιστρέφοντας, έγραψε τον «Οδυσσεβάχ», το πρώτο δικό της έργο. Ακολούθησαν πολλά ακόμη, ενώ τα τελευταία χρόνια συνεργάζεται με τον σκηνοθέτη Θωμά Μοσχόπουλο, με τον οποίο συνυπογράφουν και ορισμένα έργα. Η Ξένια Καλογεροπούλου πάντως δεν νιώθει να μοιράζεται με πολλούς συναδέλφους της αυτή την αγωνία. Βρίσκει ρηχές, επίπεδες και μονοδιάστατες αρκετές από τις παραστάσεις για παιδιά. «Ξέρετε, το παιδικό θέατρο μπορεί να είναι και βαρετό και συναρπαστικό».

Ο ρόλος του δασκάλου και των υπουργείων

Σε καθημερινή βάση, το θέατρο Πόρτα κατακλύζεται από παιδιά και δασκάλους. «Δεν είναι δύσκολο για μας σήμερα» λέει «να καταλάβουμε τους δασκάλους. Ενα πρόβλημα είναι ότι όταν επιλέγουν ένα έργο για το σχολείο, θέλουν να αφορά όλες τις τάξεις. Και αυτό είναι λάθος. Από την άλλη, πρέπει να πούμε ότι όσο πρέπει να βελτιωθούμε εμείς που κάνουμε θέατρο, άλλο τόσο πρέπει και οι δάσκαλοι. Οχι όλοι, φυσικά, αφού υπάρχουν πάντα εξαιρετικοί άνθρωποι που διδάσκουν τα παιδιά. Για τους υπόλοιπους όμως, για εκείνους που κάθονται απ΄ έξω την ώρα της παράστασης, τι να πει κανείς.... Αδιαφορούν και, φυσικά, δεν μπορούν να προσφέρουν καμιά βοήθεια στις απορίες των παιδιών, αφού δεν έχουν καν παρακολουθήσει το έργο» συμπληρώνει. Παράλληλα επισημαίνει ότι η συνεργασία των υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού θα λειτουργούσε θετικά, ενώ το οικονομικό ζήτημα, που για ορισμένους λύνεται μέσω των επιχορηγήσεων, δυσχεραίνει την κατάσταση. «Κακά τα ψέματα. Χρειάζεσαι και μια ξεγνοιασιά για να κάνεις καλό θέατρο. Εμείς αν δεν είχαμε την επιχορήγηση δεν θα βγαίναμε» λέει. «Εμένα με απασχολεί να γίνει ένας πυρήνας από καλά πράγματα που να ανεβάζουν το επίπεδο. Εχει χαλάσει όμως και το γούστο των γονιών. Λένε ότι μια παράσταση είναι ωραία γιατί είχε πολλούς ηθοποιούς, πλούσια σκηνικά και κοστούμια».

Ιδέες και προτάσεις για λύσεις

Γνωρίζοντας εκ των έσω τα προβλήματα και τις δυσκολίες του θεάτρου για παιδιά, η Ξένια Καλογεροπούλου πιστεύει ότι λύσεις υπάρχουν, αρκεί να σκύψει κανείς με ενδιαφέρον, και επαναλαμβάνει ότι η πληροφόρηση «κάνει καλό». Ωστόσο διαφωνεί με την ύπαρξη του κρατικού διαγωνισμού για το θεατρικό έργο: «Τον θεωρώ μια καταστροφή, γιατί τα έργα που κατατίθενται είναι, συνήθως, το ένα χειρότερο από το άλλο. Εχω καταλάβει» συνεχίζει «ότι οι άνθρωποι που γράφουν καλό θέατρο για τα παιδιά, δεν πάνε σε διαγωνισμούς. Γι' αυτό πιστεύω ότι πρέπει να δοθούν άλλα κίνητρα». Επισημαίνει επίσης ότι δεν γράφονται κριτικές για το παιδικό θέατρο και προτείνει τη δημιουργία τριών βραβείων κάθε χρόνο τα οποία θα συνοδεύονται από ένα συμβολικό ποσό και μια εξήγηση για τη βράβευση. «Ολο αυτό θα έδινε ένα στάτους και θα έκανε παλαιότερες και νέες ομάδες να θέλουν να ξεχωρίσουν. Μια υπεύθυνη επιτροπή που θα έκρινε τις παραστάσεις, θα μπορούσε εκτός από τις τρεις βραβευμένες να συστήνει παράλληλα και άλλες τρεις, ώστε με τον τρόπο της να ενημερώνει το κοινό. Δεν πιστεύω στα θαύματα, αλλά κάτι πρέπει να κάνουμε. Δεν είναι υποδεέστερο το θέατρο για παιδιά. Αν όμως το θεωρήσουμε έτσι, τότε και θα είναι». Και καταλήγει: «Χωράει περισσότερη φαντασία, απλότητα, καθαρότητα και άλλου είδους ευαισθησία το θέατρο για τα παιδιά. Μια ωραία παράσταση μπορεί να σε κάνει να πετάξεις».

Το ΒΗΜΑ, 28/09/2008